{"id":"https://openalex.org/W4407036367","doi":"https://doi.org/10.1002/best.202500001","title":"3D\u2010Betondruck von Vollwandquerschnitten mittels Autobetonpumpe \u2013 Erfahrungsbericht des ersten gedruckten Bauwerks in Deutschland","display_name":"3D\u2010Betondruck von Vollwandquerschnitten mittels Autobetonpumpe \u2013 Erfahrungsbericht des ersten gedruckten Bauwerks in Deutschland","publication_year":2025,"publication_date":"2025-01-31","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W4407036367","doi":"https://doi.org/10.1002/best.202500001"},"language":"de","primary_location":{"id":"doi:10.1002/best.202500001","is_oa":false,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1002/best.202500001","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S114466185","display_name":"Beton- und Stahlbetonbau","issn_l":"0005-9900","issn":["0005-9900","1437-1006"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"host_organization":"https://openalex.org/P4310320595","host_organization_name":"Wiley","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310320595"],"host_organization_lineage_names":["Wiley"],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Beton- und Stahlbetonbau","raw_type":"journal-article"},"type":"article","indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":false,"oa_status":"closed","oa_url":null,"any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5002322983","display_name":"David Al\u00f3s Shepherd","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-9966-7355"},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I102335020","display_name":"Karlsruhe Institute of Technology","ror":"https://ror.org/04t3en479","country_code":"DE","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I102335020","https://openalex.org/I1305996414"]}],"countries":["DE"],"is_corresponding":true,"raw_author_name":"David Al\u00f3s Shepherd","raw_affiliation_strings":["Karlsruher Institut f\u00fcr Technologie Materialpr\u00fcfungs- und Forschungsanstalt Karlsruhe (MPA Karlsruhe)  Gotthard-Franz-Stra\u00dfe\u20053 76131 Karlsruhe"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0001-9966-7355","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Karlsruher Institut f\u00fcr Technologie Materialpr\u00fcfungs- und Forschungsanstalt Karlsruhe (MPA Karlsruhe)  Gotthard-Franz-Stra\u00dfe\u20053 76131 Karlsruhe","institution_ids":["https://openalex.org/I102335020"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5051018526","display_name":"Frank Dehn","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-7248-4145"},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I102335020","display_name":"Karlsruhe Institute of Technology","ror":"https://ror.org/04t3en479","country_code":"DE","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I102335020","https://openalex.org/I1305996414"]}],"countries":["DE"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Frank Dehn","raw_affiliation_strings":["Karlsruher Institut f\u00fcr Technologie Institut f\u00fcr Massivbau und Baustofftechnologie (IMB) und Materialpr\u00fcfungs- und Forschungsanstalt Karlsruhe (MPA Karlsruhe)  Gotthard-Franz-Stra\u00dfe\u20053 76131 Karlsruhe"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Karlsruher Institut f\u00fcr Technologie Institut f\u00fcr Massivbau und Baustofftechnologie (IMB) und Materialpr\u00fcfungs- und Forschungsanstalt Karlsruhe (MPA Karlsruhe)  Gotthard-Franz-Stra\u00dfe\u20053 76131 Karlsruhe","institution_ids":["https://openalex.org/I102335020"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5027638459","display_name":"Alexander Kuhn","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-1962-4863"},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210164003","display_name":"Zumtobel Group (Germany)","ror":"https://ror.org/04w6x9t25","country_code":"DE","type":"company","lineage":["https://openalex.org/I4210102981","https://openalex.org/I4210164003"]}],"countries":["DE"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Alexander Kuhn","raw_affiliation_strings":["Ed. Z\u00fcblin AG, Direktion Stuttgart Technische Dienste Konstruktion &amp; Technologie  Albstadtweg\u20055 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Ed. Z\u00fcblin AG, Direktion Stuttgart Technische Dienste Konstruktion &amp; Technologie  Albstadtweg\u20055 70567 Stuttgart","institution_ids":["https://openalex.org/I4210164003"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105439","display_name":"Robin Degen","orcid":null},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Robin Degen","raw_affiliation_strings":["PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105440","display_name":"Klaus Wolf","orcid":null},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210164003","display_name":"Zumtobel Group (Germany)","ror":"https://ror.org/04w6x9t25","country_code":"DE","type":"company","lineage":["https://openalex.org/I4210102981","https://openalex.org/I4210164003"]}],"countries":["DE"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Klaus Wolf","raw_affiliation_strings":["Ed. Z\u00fcblin AG, Zentrale Technik Technisches B\u00fcro Deutschland-S\u00fcd  Albstadtweg\u20053 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Ed. Z\u00fcblin AG, Zentrale Technik Technisches B\u00fcro Deutschland-S\u00fcd  Albstadtweg\u20053 70567 Stuttgart","institution_ids":["https://openalex.org/I4210164003"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105441","display_name":"Tim Heller","orcid":null},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210164003","display_name":"Zumtobel Group (Germany)","ror":"https://ror.org/04w6x9t25","country_code":"DE","type":"company","lineage":["https://openalex.org/I4210102981","https://openalex.org/I4210164003"]}],"countries":["DE"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Tim Heller","raw_affiliation_strings":["Ed. Z\u00fcblin AG, Direktion Stuttgart Technische Dienste Konstruktion &amp; Technologie  Albstadtweg\u20055 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Ed. Z\u00fcblin AG, Direktion Stuttgart Technische Dienste Konstruktion &amp; Technologie  Albstadtweg\u20055 70567 Stuttgart","institution_ids":["https://openalex.org/I4210164003"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105442","display_name":"Kornelia Kuhn","orcid":null},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Kornelia Kuhn","raw_affiliation_strings":["TPA GmbH Bereich Betontechnologie International  Albstadtweg\u20053 70567 Stuttgart","TPA GmbH, Bereich Betontechnologie International, Albstadtweg 3, 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"TPA GmbH Bereich Betontechnologie International  Albstadtweg\u20053 70567 Stuttgart","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"TPA GmbH, Bereich Betontechnologie International, Albstadtweg 3, 70567 Stuttgart","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5044343243","display_name":"Venkatesh Naidu Nerella","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8580-5320"},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Venkatesh Naidu Nerella","raw_affiliation_strings":["Putzmeister Engineering GmbH  Max-Eyth-Stra\u00dfe\u200510 72631 Aichtal"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Putzmeister Engineering GmbH  Max-Eyth-Stra\u00dfe\u200510 72631 Aichtal","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105444","display_name":"Matthias Dichtl","orcid":null},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Matthias Dichtl","raw_affiliation_strings":["PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart","institution_ids":[]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5116105438","display_name":"Nico Meier","orcid":null},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Nico Meier","raw_affiliation_strings":["PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"PM 3D Tec GmbH  Schelmenwasenstra\u00dfe\u200537 70567 Stuttgart","institution_ids":[]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":10,"corresponding_author_ids":["https://openalex.org/A5002322983"],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I102335020"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":false,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.02154386,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"120","issue":"3","first_page":"217","last_page":"228"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T13031","display_name":"Civil and Structural Engineering Research","score":0.9907000064849854,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2205","display_name":"Civil and Structural Engineering"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/22","display_name":"Engineering"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T13031","display_name":"Civil and Structural Engineering Research","score":0.9907000064849854,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2205","display_name":"Civil and Structural Engineering"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/22","display_name":"Engineering"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12482","display_name":"Tunneling and Rock Mechanics","score":0.9901999831199646,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2205","display_name":"Civil and Structural Engineering"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/22","display_name":"Engineering"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12190","display_name":"Innovations in Concrete and Construction Materials","score":0.9739999771118164,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2215","display_name":"Building and Construction"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/22","display_name":"Engineering"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/physics","display_name":"Physics","score":0.6627691984176636},{"id":"https://openalex.org/keywords/humanities","display_name":"Humanities","score":0.6215193867683411},{"id":"https://openalex.org/keywords/art","display_name":"Art","score":0.46568432450294495}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C121332964","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q413","display_name":"Physics","level":0,"score":0.6627691984176636},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.6215193867683411},{"id":"https://openalex.org/C142362112","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q735","display_name":"Art","level":0,"score":0.46568432450294495}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.1002/best.202500001","is_oa":false,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1002/best.202500001","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S114466185","display_name":"Beton- und Stahlbetonbau","issn_l":"0005-9900","issn":["0005-9900","1437-1006"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"host_organization":"https://openalex.org/P4310320595","host_organization_name":"Wiley","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310320595"],"host_organization_lineage_names":["Wiley"],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Beton- und Stahlbetonbau","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":null,"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/11","score":0.550000011920929,"display_name":"Sustainable cities and communities"}],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":false,"pdf":false},"content_urls":null,"referenced_works_count":0,"referenced_works":[],"related_works":["https://openalex.org/W3183948672","https://openalex.org/W3173606202","https://openalex.org/W3110381201","https://openalex.org/W2948807893","https://openalex.org/W2935909890","https://openalex.org/W2899084033","https://openalex.org/W2778153218","https://openalex.org/W2758277628","https://openalex.org/W1531601525","https://openalex.org/W4391375266"],"abstract_inverted_index":{"Abstract":[0],"Das":[1,41,63,185],"3D\u2010Betondruckverfahren":[2],"bietet":[3],"insbesondere":[4],"vor":[5],"dem":[6,34,71],"Hintergrund":[7],"steigender":[8],"Design\u2010":[9],"und":[10,28,55,102,181],"Qualit\u00e4tsanspr\u00fcche":[11],"sowie":[12,105],"des":[13,171],"Fachkr\u00e4ftemangels":[14],"das":[15,191],"Potenzial,":[16,190],"traditionelle":[17],"Bauverfahren":[18],"zu":[19],"ersetzen.":[20],"In":[21],"Zusammenarbeit":[22],"zwischen":[23],"der":[24,73,128,139,168,179],"Ed.":[25],"Z\u00dcBLIN":[26],"AG":[27],"Putzmeister":[29],"Holding":[30],"GmbH":[31],"wurde":[32,85,113,158],"unter":[33,162],"Namen":[35],"KARLOS":[36],"ein":[37,114,188],"innovatives":[38],"Betondruckverfahren":[39],"entwickelt.":[40],"Verfahren":[42],"basiert":[43],"auf":[44,70],"einer":[45,80],"automatisierten":[46],"Autobetonpumpe,":[47],"die":[48,111,133],"Beton":[49,116,153],"\u00fcber":[50],"einen":[51],"speziellen":[52],"Druckkopf":[53],"extrudiert":[54],"ohne":[56],"Schalung":[57],"oder":[58,150],"Nachverdichtung":[59],"tragende":[60,146],"W\u00e4nde":[61,135],"druckt.":[62],"erste":[64],"reale":[65],"Bauprojekt":[66],"konnte":[67],"Ende":[68],"2023":[69],"Gel\u00e4nde":[72],"STRABAG":[74],"BMTI":[75],"in":[76,78,192],"Stuttgart\u2010Weilimdorf":[77],"Form":[79],"Lagerhalle":[81,95,129],"umgesetzt":[82],"werden.":[83,155],"Es":[84],"eine":[86,106],"10":[87],"\u00d7":[88,90],"6,5":[89],"5":[91],"m":[92],"3":[93],"gro\u00dfe":[94],"mit":[96],"insgesamt":[97],"35":[98],"laufenden":[99],"Metern":[100],"tragenden":[101],"raumabschlie\u00dfenden":[103],"Au\u00dfenw\u00e4nden":[104],"umlaufende":[107],"Attika":[108],"gedruckt.":[109],"F\u00fcr":[110],"KARLOS\u20103D\u2010Drucktechnologie":[112],"normgerechter":[115],"nach":[117,136],"DIN":[118,124,140],"EN":[119,141],"206\u20101":[120],"i.":[121],"V.":[122],"m.":[123],"1045\u20102":[125],"zur":[126,177],"Herstellung":[127],"verwendet.":[130],"Dadurch":[131],"konnten":[132],"3D\u2010gedruckten":[134],"den":[137],"Vorgaben":[138],"1992\u20101\u20101":[142],"Teil":[143],"12":[144],"f\u00fcr":[145,174],"Bauwerke":[147],"aus":[148],"unbewehrtem":[149],"gering":[151],"bewehrtem":[152],"bemessen":[154],"Dieses":[156],"Vorgehen":[157],"durch":[159],"verschiedene":[160],"Versuche,":[161],"anderem":[163],"Gro\u00dfversuche":[164],"an":[165,167],"Bauteilen":[166],"MPA":[169],"Karlsruhe":[170],"Karlsruher":[172],"Instituts":[173],"Technologie":[175],"(KIT),":[176],"Beurteilung":[178],"statischen":[180],"brandschutztechnischen":[182],"Eigenschaften":[183],"best\u00e4tigt.":[184],"Projekt":[186],"zeigt":[187],"vielversprechendes":[189],"zuk\u00fcnftigen":[193],"Bauvorhaben":[194],"weiter":[195],"genutzt":[196],"werden":[197],"soll.":[198]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-04-30T09:15:22.047038","created_date":"2025-10-10T00:00:00"}
