{"id":"https://openalex.org/W7225179556","doi":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","title":"A HIDROGRAFIA NO CURRICULO DO ENSINO M\u00c9DIO EM GOI\u00c1S: AN\u00c1LISE DA MATRIZ DE HABILIDADES ESSENCIAIS DA SEDUC-GO 2025","display_name":"A HIDROGRAFIA NO CURRICULO DO ENSINO M\u00c9DIO EM GOI\u00c1S: AN\u00c1LISE DA MATRIZ DE HABILIDADES ESSENCIAIS DA SEDUC-GO 2025","alternate_titles":[],"publication_year":2026,"publication_date":"2026-11-03","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7225179556","doi":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.23900/artefactum.v25i12.233","doi":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","pdf_url":"https://www.artefactumjournal.com/index.php/artefactum/article/download/5088/3554","source":{"id":"https://openalex.org/S2739026254","display_name":"Artefactum","issn_l":"1984-3852","issn":["1984-3852"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312420","host_organization_name":"Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312420"],"host_organization_lineage_names":["Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Artefactum - revista de estudos interdisciplinares","raw_type":"journal-article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7225179556"],"child_works_count":0,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://www.artefactumjournal.com/index.php/artefactum/article/download/5088/3554","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5148520310","display_name":"Wilma Freitas Pereira","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210090392","display_name":"Universidade Federal de Jata\u00ed","ror":"https://ror.org/00cs91c30","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210090392"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Wilma Freitas Pereira","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal de Jata\u00ed (UFJ)"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal de Jata\u00ed (UFJ)","institution_ids":["https://openalex.org/I4210090392"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5027605403","display_name":"Simone Marques Faria Lopes","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Simone Marques Faria Lopes","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5160433813","display_name":"Suzana Ribeiro Lima Oliveira","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Suzana Ribeiro Lima Oliveira","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5126744927","display_name":"Aline Bilibio Peres","orcid":"https://orcid.org/0009-0008-8829-4547","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0008-8829-4547"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Aline Bil\u00edbio Peres","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"25","issue":"12","first_page":"1","last_page":"28"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T12343","display_name":"Geography Education and Pedagogy","score":0.9731000065803528,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3305","display_name":"Geography, Planning and Development"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T12343","display_name":"Geography Education and Pedagogy","score":0.9731000065803528,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3305","display_name":"Geography, Planning and Development"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13306","display_name":"Geography and Education Methods","score":0.02329999953508377,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3305","display_name":"Geography, Planning and Development"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12577","display_name":"Geography and Environmental Studies","score":0.0020000000949949026,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2312","display_name":"Water Science and Technology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/geography-curriculum","display_name":"geography curriculum","score":0.5879999995231628},{"id":"https://openalex.org/keywords/upper-secondary-school","display_name":"upper secondary school","score":0.7409999966621399},{"id":"https://openalex.org/keywords/base-nacional-comum-curricular","display_name":"Base Nacional Comum Curricular","score":0.8460000157356262},{"id":"https://openalex.org/keywords/curriculum-evaluation","display_name":"curriculum evaluation","score":0.5339999794960022},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-autonomy","display_name":"teacher autonomy","score":0.5759999752044678},{"id":"https://openalex.org/keywords/interdisciplinarity","display_name":"interdisciplinarity","score":0.8730000257492065},{"id":"https://openalex.org/keywords/standardization-of-assessment","display_name":"assessment standardization","score":0.621999979019165},{"id":"https://openalex.org/keywords/school-geography","display_name":"school geography","score":0.46000000834465027},{"id":"https://openalex.org/keywords/goias","display_name":"Goi\u00e1s","score":0.6620000004768372},{"id":"https://openalex.org/keywords/human-nature-relationship","display_name":"human-nature relationship","score":0.6269999742507935},{"id":"https://openalex.org/keywords/geographic-reasoning","display_name":"geographic reasoning","score":0.8619999885559082},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-mediation","display_name":"teacher mediation","score":0.5249999761581421},{"id":"https://openalex.org/keywords/pedagogical-mediation","display_name":"pedagogical mediation","score":0.4359999895095825}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.5170999765396118},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.48809999227523804},{"id":"https://openalex.org/C19417346","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7922","display_name":"Pedagogy","level":1,"score":0.3190000057220459},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.30649998784065247},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.2671999931335449},{"id":"https://openalex.org/C2988064887","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q828748","display_name":"Continuing education","level":2,"score":0.26030001044273376},{"id":"https://openalex.org/C2779343474","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3109175","display_name":"Context (archaeology)","level":2,"score":0.2506999969482422},{"id":"https://openalex.org/C45504901","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q935222","display_name":"Syllabus","level":2,"score":0.24580000340938568},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.21060000360012054},{"id":"https://openalex.org/C18762648","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q42213","display_name":"Work (physics)","level":2,"score":0.2102999985218048}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.23900/artefactum.v25i12.233","doi":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","pdf_url":"https://www.artefactumjournal.com/index.php/artefactum/article/download/5088/3554","source":{"id":"https://openalex.org/S2739026254","display_name":"Artefactum","issn_l":"1984-3852","issn":["1984-3852"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312420","host_organization_name":"Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312420"],"host_organization_lineage_names":["Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Artefactum - revista de estudos interdisciplinares","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.23900/artefactum.v25i12.233","doi":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.23900/artefactum.v25i12.233","pdf_url":"https://www.artefactumjournal.com/index.php/artefactum/article/download/5088/3554","source":{"id":"https://openalex.org/S2739026254","display_name":"Artefactum","issn_l":"1984-3852","issn":["1984-3852"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312420","host_organization_name":"Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312420"],"host_organization_lineage_names":["Rafrom Com\u00e9rcio e Representa\u00e7\u00f5es Ltda"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Artefactum - revista de estudos interdisciplinares","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"score":0.9235000014305115,"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","display_name":"Quality education"}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7225179556.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7225179556.grobid-xml"},"referenced_works_count":8,"referenced_works":["https://openalex.org/W36489504","https://openalex.org/W1961290016","https://openalex.org/W2029001707","https://openalex.org/W2156341625","https://openalex.org/W3004946716","https://openalex.org/W3120365253","https://openalex.org/W3187960097","https://openalex.org/W4367330281"],"related_works":["https://openalex.org/W3004946716","https://openalex.org/W2769291379","https://openalex.org/W3120365253","https://openalex.org/W2913627445","https://openalex.org/W7133120990","https://openalex.org/W3153959240","https://openalex.org/W7169720834","https://openalex.org/W2598565902","https://openalex.org/W4230357413","https://openalex.org/W3165009200"],"abstract_inverted_index":{"O":[0],"presente":[1,146],"artigo":[2],"tem":[3],"como":[4,38,119,132,165],"foco":[5],"o":[6,27,266],"ensino":[7],"de":[8,41,65,68,72,76,97,102,104,107,121,137,175,178,250],"hidrografia":[9,45,129,144,217],"na":[10,49,63,111,195],"Educa\u00e7\u00e3o":[11,75],"B\u00e1sica,":[12],"considerando":[13,118],"suas":[14],"potencialidades":[15],"para":[16,26,58,94,244],"a":[17,44,123,143,162,186,212,227,231,236,245,257],"compreens\u00e3o":[18,258],"das":[19,260],"rela\u00e7\u00f5es":[20,261],"entre":[21,197,223],"sociedade":[22,262],"e":[23,25,87,157,171,204,230,247,263,265],"natureza":[24,264],"desenvolvimento":[28,267],"do":[29,191,268],"racioc\u00ednio":[30,269],"geogr\u00e1fico":[31,270],"dos":[32,114,271],"estudantes.":[33,272],"Nesse":[34],"contexto,":[35],"objetiva-se":[36],"analisar":[37],"os":[39,95,198],"objetos":[40,136],"conhecimento":[42],"relacionados":[43],"-":[46,83],"s\u00e3o":[47],"contemplados":[48],"Base":[50],"Nacional":[51],"Comum":[52],"Curricular":[53,57],"(BNCC),":[54],"no":[55,150,208],"Documento":[56],"Goi\u00e1s-Etapa":[59],"Ensino":[60],"M\u00e9dio":[61],"(DC-GOEM),":[62],"Matriz":[64,174],"Habilidades":[66,176],"Essenciais":[67,177],"2025":[69],"da":[70,74,128,188,201,214,253],"Secret\u00e1ria":[71],"Estado":[73],"Goi\u00e1s":[77],"(SEDUC-GO),":[78],"buscando":[79],"identificar":[80],"sua":[81],"presen\u00e7a":[82,124],"expl\u00edcita":[84],"ou":[85,126,135,248],"impl\u00edcita":[86,127],"discutir":[88],"as":[89,205,224],"implica\u00e7\u00f5es":[90],"dessa":[91],"configura\u00e7\u00e3o":[92,181,241],"curricular":[93],"processos":[96,237],"ensino-aprendizagem":[98],"em":[99,158,193],"Geografia.":[100],"Trata-se":[101],"pesquisa":[103],"abordagem":[105,215],"qualitativa":[106],"car\u00e1ter":[108],"anal\u00edtico,":[109],"fundamentada":[110],"an\u00e1lise":[112,122],"documental":[113],"quatro":[115],"documentos":[116,219],"oficiais,":[117],"categorias":[120],"explicita":[125],"seja":[130],"elas":[131],"compet\u00eancias,":[133],"habilidades":[134,206],"conhecimento.":[138],"Os":[139],"resultados":[140],"indicam":[141],"que":[142,211],"permanece":[145],"nas":[147],"orienta\u00e7\u00f5es":[148],"curriculares,":[149,226],"entanto,":[151],"apresenta-se":[152],"fragmentada,":[153],"predominantemente":[154],"indireta":[155],"e,":[156],"determinados":[159],"locais,":[160],"subordinados":[161],"tem\u00e1ticas":[163],"amplas,":[164],"sustentabilidade,":[166],"territ\u00f3rio,":[167],"impactos":[168],"ambientais,":[169],"globaliza\u00e7\u00e3o":[170],"energia.":[172],"Na":[173],"2025,":[179],"essa":[180],"torna-se":[182],"mais":[183],"evidente,":[184],"ampliando":[185],"import\u00e2ncia":[187],"media\u00e7\u00e3o":[189],"did\u00e1tica":[190],"docente":[192,229],"Geografia":[194,254],"articula\u00e7\u00e3o":[196],"conhecimentos":[199,251],"espec\u00edficos":[200],"ci\u00eancia":[202],"geogr\u00e1fica":[203],"previstas":[207],"curr\u00edculo.":[209],"Conclui-se":[210],"dilui\u00e7\u00e3o":[213],"sobre":[216],"nos":[218],"analisados":[220],"evidencia":[221],"tens\u00f5es":[222],"prescri\u00e7\u00f5es":[225],"autonomia":[228],"interdisciplinaridade,":[232],"especialmente":[233],"quando":[234],"associada":[235],"avaliativos":[238],"padronizados.":[239],"Essa":[240],"pode":[242],"contribuir":[243],"secudariza\u00e7\u00e3o":[246],"fragiliza\u00e7\u00e3o":[249],"fundamentais":[252],"escolar,":[255],"comprometendo":[256],"integrada":[259]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7225179556","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-16T12:05:36.265796","created_date":"2026-11-04T00:00:00"}
