{"id":"https://openalex.org/W7217975321","doi":null,"title":"Ketergantungan terhadap Artificial Intelligence (AI) dan Dampaknya terhadap Kemampuan Berpikir Kritis: Sebuah Systematic Literature Review","display_name":"Ketergantungan terhadap Artificial Intelligence (AI) dan Dampaknya terhadap Kemampuan Berpikir Kritis: Sebuah Systematic Literature Review","alternate_titles":[],"publication_year":2026,"publication_date":"2026-07-10","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7217975321"},"language":"id","primary_location":{"id":"pmh:oai:ojs.portalpublikasi.com:article/1521","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/view/1521","pdf_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/download/1521/1361","source":{"id":"https://openalex.org/S5407056094","display_name":"INOMATEC Jurnal Inovasi dan Kajian Multidisipliner Kontemporer","issn_l":"3123-5573","issn":["3123-5573"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"3123-5573","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7217975321"],"child_works_count":0,"type":"review","is_traditional":true,"indexed_in":[],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"hybrid","oa_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/download/1521/1361","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5156026636","display_name":"Ahmad Kurnia Sandy","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210122635","display_name":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","ror":"https://ror.org/02xrm8562","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210122635"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Sandy, Ahmad Kurnia","raw_affiliation_strings":["Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","institution_ids":["https://openalex.org/I4210122635"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5154790711","display_name":"Igaa Noviekayati","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210122635","display_name":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","ror":"https://ror.org/02xrm8562","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210122635"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Noviekayati, Igaa","raw_affiliation_strings":["Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","institution_ids":["https://openalex.org/I4210122635"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5154860937","display_name":"Suhadianto","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210122635","display_name":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","ror":"https://ror.org/02xrm8562","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210122635"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Suhadianto","raw_affiliation_strings":["Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya","institution_ids":["https://openalex.org/I4210122635"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I4210122635"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9804999828338623,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9804999828338623,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11636","display_name":"Artificial Intelligence in Healthcare and Education","score":0.007199999876320362,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2718","display_name":"Health Informatics"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/27","display_name":"Medicine"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/4","display_name":"Health Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11715","display_name":"Education and Critical Thinking Development","score":0.0027000000700354576,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-dependency","display_name":"AI dependency","score":0.7509999871253967},{"id":"https://openalex.org/keywords/critical-thinking","display_name":"critical thinking","score":0.7739999890327454},{"id":"https://openalex.org/keywords/generative-artificial-intelligence-in-education","display_name":"generative AI in education","score":0.906000018119812},{"id":"https://openalex.org/keywords/chatgpt","display_name":"ChatGPT","score":0.984000027179718},{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-in-higher-education","display_name":"artificial intelligence in higher education","score":0.5529999732971191},{"id":"https://openalex.org/keywords/learning-outcomes","display_name":"learning outcomes","score":0.41999998688697815},{"id":"https://openalex.org/keywords/student-engagement","display_name":"student engagement","score":0.39899998903274536},{"id":"https://openalex.org/keywords/personalized-learning","display_name":"personalized learning","score":0.578000009059906},{"id":"https://openalex.org/keywords/problem-based-learning","display_name":"problem-based learning","score":0.7910000085830688},{"id":"https://openalex.org/keywords/creativity","display_name":"creativity","score":0.6589999794960022},{"id":"https://openalex.org/keywords/analytical-skills","display_name":"analytical skills","score":0.5230000019073486},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-as-a-learning-tool","display_name":"AI as learning tool","score":0.3269999921321869}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.38960000872612},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.3643999993801117},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.22300000488758087},{"id":"https://openalex.org/C33923547","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q395","display_name":"Mathematics","level":0,"score":0.17759999632835388},{"id":"https://openalex.org/C41008148","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21198","display_name":"Computer science","level":0,"score":0.16680000722408295},{"id":"https://openalex.org/C71924100","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11190","display_name":"Medicine","level":0,"score":0.13670000433921814},{"id":"https://openalex.org/C31903555","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1637030","display_name":"Food science","level":1,"score":0.12449999898672104},{"id":"https://openalex.org/C178550888","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2043282","display_name":"Business administration","level":1,"score":0.11940000206232071},{"id":"https://openalex.org/C121332964","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q413","display_name":"Physics","level":0,"score":0.11479999870061874},{"id":"https://openalex.org/C19417346","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7922","display_name":"Pedagogy","level":1,"score":0.11249999701976776}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"pmh:oai:ojs.portalpublikasi.com:article/1521","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/view/1521","pdf_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/download/1521/1361","source":{"id":"https://openalex.org/S5407056094","display_name":"INOMATEC Jurnal Inovasi dan Kajian Multidisipliner Kontemporer","issn_l":"3123-5573","issn":["3123-5573"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"3123-5573","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"}],"best_oa_location":{"id":"pmh:oai:ojs.portalpublikasi.com:article/1521","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/view/1521","pdf_url":"https://portalpublikasi.com/index.php/inomatec/article/download/1521/1361","source":{"id":"https://openalex.org/S5407056094","display_name":"INOMATEC Jurnal Inovasi dan Kajian Multidisipliner Kontemporer","issn_l":"3123-5573","issn":["3123-5573"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"3123-5573","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.9235000014305115,"display_name":"Quality education"}],"study_designs":[{"id":"https://openalex.org/study-designs/systematic-review","display_name":"Systematic Review"}],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7217975321.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7217975321.grobid-xml"},"referenced_works_count":21,"referenced_works":["https://openalex.org/W4377046777","https://openalex.org/W4381054512","https://openalex.org/W4381953137","https://openalex.org/W4386739671","https://openalex.org/W4387169527","https://openalex.org/W4387615278","https://openalex.org/W4387806579","https://openalex.org/W4387815597","https://openalex.org/W4388373717","https://openalex.org/W4389392302","https://openalex.org/W4399790131","https://openalex.org/W4403472660","https://openalex.org/W4407570318","https://openalex.org/W4410129808","https://openalex.org/W4411372202","https://openalex.org/W7117549368","https://openalex.org/W7133241834","https://openalex.org/W7204046315","https://openalex.org/W7215702402","https://openalex.org/W7218020858","https://openalex.org/W7220303994"],"related_works":["https://openalex.org/W7162333312","https://openalex.org/W7218335621","https://openalex.org/W7023869286","https://openalex.org/W7216290433","https://openalex.org/W7128949878","https://openalex.org/W7219928023","https://openalex.org/W7216504782","https://openalex.org/W7222927031","https://openalex.org/W4407420592","https://openalex.org/W7116366000"],"abstract_inverted_index":{"Perkembangan":[0],"pesat":[1],"Artificial":[2,107],"Intelligence":[3,108],"(AI),":[4],"khususnya":[5],"Generative":[6],"AI":[7,27,39,59,166,207,234,240],"seperti":[8],"ChatGPT,":[9],"telah":[10,90],"mengubah":[11],"cara":[12],"peserta":[13],"didik":[14],"dan":[15,45,77,98,105,133,153,195,217],"mahasiswa":[16],"memperoleh":[17],"informasi,":[18],"menyelesaikan":[19],"tugas,":[20],"serta":[21,65,192],"membangun":[22],"pengetahuan.":[23],"Fenomena":[24],"meningkatnya":[25],"penggunaan":[26,58,104],"dalam":[28,74,113],"dunia":[29],"pendidikan":[30],"menghadirkan":[31],"dua":[32],"pandangan":[33],"yang":[34,60,89,128,169,180,185],"berbeda.":[35],"Di":[36],"satu":[37],"sisi,":[38],"dinilai":[40],"mampu":[41,170],"meningkatkan":[42],"efektivitas":[43],"pembelajaran":[44,189],"mendukung":[46,171],"pengembangan":[47,172],"kemampuan":[48,67,110,173,196,210,214],"berpikir":[49,68,111,174,211,226],"kritis.":[50],"Namun,":[51],"di":[52],"sisi":[53],"lain,":[54],"muncul":[55],"kekhawatiran":[56],"bahwa":[57,162,204,232],"berlebihan":[61],"dapat":[62],"menimbulkan":[63],"ketergantungan,":[64],"penurunan":[66],"kritis":[69,112,175],"akibat":[70],"berkurangnya":[71],"keterlibatan":[72],"pengguna":[73,222],"proses":[75,225,247,258],"analisis":[76],"evaluasi.":[78],"Perbedaan":[79],"temuan":[80,100,155],"tersebut":[81],"menunjukkan":[82,161,231],"perlunya":[83],"sintesis":[84,154],"komprehensif":[85],"terhadap":[86,109,206],"hasil-hasil":[87],"penelitian":[88,101,160,164,201],"dipublikasikan.":[91],"Penelitian":[92,116],"ini":[93],"bertujuan":[94],"untuk":[95],"mengidentifikasi,":[96],"menganalisis,":[97],"mensintesis":[99],"mengenai":[102],"pengaruh":[103],"ketergantungan":[106,205],"konteks":[114],"pendidikan.":[115],"menggunakan":[117],"metode":[118],"Systematic":[119],"Literature":[120],"Review":[121],"(SLR)":[122],"dengan":[123],"menganalisis":[124],"20":[125],"artikel":[126],"ilmiah":[127,138],"diterbitkan":[129],"pada":[130],"periode":[131],"2023\u20132026":[132],"diperoleh":[134],"dari":[135],"berbagai":[136],"publikasi":[137],"nasional":[139],"maupun":[140],"internasional.":[141],"Proses":[142],"kajian":[143],"dilakukan":[144],"melalui":[145,176],"tahap":[146],"identifikasi,":[147],"seleksi,":[148],"evaluasi":[149],"kualitas,":[150],"ekstraksi":[151],"data,":[152],"berdasarkan":[156],"tema-tema":[157],"utama.":[158],"Hasil":[159],"mayoritas":[163],"memandang":[165],"sebagai":[167,245,256],"alat":[168],"penyediaan":[177],"sumber":[178],"belajar":[179],"lebih":[181],"luas,":[182],"umpan":[183],"balik":[184],"cepat,":[186],"personalisasi":[187],"pembelajaran,":[188],"berbasis":[190],"masalah,":[191],"peningkatan":[193],"kreativitas":[194],"analitis.":[197],"Namun":[198],"demikian,":[199],"beberapa":[200],"juga":[202],"menemukan":[203],"berpotensi":[208,250],"menurunkan":[209],"kritis,":[212],"kreativitas,":[213],"membaca":[215],"akademik,":[216],"keterampilan":[218],"pemecahan":[219],"masalah":[220],"karena":[221],"cenderung":[223],"menyerahkan":[224],"kepada":[227],"AI.":[228],"Temuan":[229],"lain":[230],"dampak":[233,252],"sangat":[235],"dipengaruhi":[236],"oleh":[237],"pola":[238],"penggunaannya;":[239],"memberikan":[241,251],"manfaat":[242],"apabila":[243,254],"digunakan":[244,255],"pendukung":[246],"berpikir,":[248],"tetapi":[249],"negatif":[253],"pengganti":[257],"berpikir.":[259]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7217975321","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-16T12:05:36.265796","created_date":"2026-10-03T00:00:00"}
