{"id":"https://openalex.org/W7216205102","doi":"https://doi.org/10.20956/jdp.v7i1.14021","title":"OPTIMALISASI PERAN MASYARAKAT DALAM MENGHADAPI MASALAH KEBERSIHAN LINGKUNGAN PERMUKIMAN KELURAHAN MANDALA KECAMATAN MAMAJANG KOTA MAKASSAR: Optimizing the Role of the Community in Dealing with Environmental Sanitation in the Residential Area of Mandala Sub District, Mamajang District, Makassar City","display_name":"OPTIMALISASI PERAN MASYARAKAT DALAM MENGHADAPI MASALAH KEBERSIHAN LINGKUNGAN PERMUKIMAN KELURAHAN MANDALA KECAMATAN MAMAJANG KOTA MAKASSAR: Optimizing the Role of the Community in Dealing with Environmental Sanitation in the Residential Area of Mandala Sub District, Mamajang District, Makassar City","alternate_titles":[],"publication_year":2021,"publication_date":"2021-10-08","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7216205102","doi":"https://doi.org/10.20956/jdp.v7i1.14021"},"language":"en","primary_location":{"id":"pmh:oai:ojs.unhas:article/14021","doi":"https://doi.org/10.20956/jdp.v7i1.14021","is_oa":true,"landing_page_url":"https://journal.unhas.ac.id/index.php/index/article/view/14021","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210200609","display_name":"Jurnal Dinamika Pengabdian (JDP)","issn_l":"2460-8173","issn":["2460-8173","2528-3219"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310315277","host_organization_name":"Hasanuddin University","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310315277"],"host_organization_lineage_names":["Hasanuddin University"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"2460-8173","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7216205102"],"child_works_count":0,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":[],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://journal.unhas.ac.id/index.php/index/article/view/14021","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5046360143","display_name":"Abdur Rivai","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Rivai, Abdur","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5154696376","display_name":". Rasman","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Rasman, .","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5156285004","display_name":"Hamsir Ahmad","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Ahmad, Hamsir","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":0,"institutions_distinct_count":0,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":false,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T14179","display_name":"Waste Management and Recycling","score":0.9984999895095825,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2311","display_name":"Waste Management and Disposal"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T14179","display_name":"Waste Management and Recycling","score":0.9984999895095825,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2311","display_name":"Waste Management and Disposal"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12165","display_name":"Environmental Education in Latin America","score":0.0012000000569969416,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2308","display_name":"Management, Monitoring, Policy and Law"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T14169","display_name":"Public Health and Environmental Issues","score":0.00019999999494757503,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2307","display_name":"Health, Toxicology and Mutagenesis"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/environmental-sanitation","display_name":"environmental sanitation","score":0.7960000038146973},{"id":"https://openalex.org/keywords/community-engagement","display_name":"community participation","score":0.8460000157356262},{"id":"https://openalex.org/keywords/household-waste-management","display_name":"household waste management","score":0.6269999742507935},{"id":"https://openalex.org/keywords/sanitation-facilities","display_name":"sanitation facilities","score":0.5659999847412109},{"id":"https://openalex.org/keywords/environmental-awareness","display_name":"environmental awareness","score":0.6769999861717224},{"id":"https://openalex.org/keywords/community-empowerment","display_name":"community empowerment","score":0.33000001311302185},{"id":"https://openalex.org/keywords/urban-residential-areas","display_name":"urban residential areas","score":0.34299999475479126}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C2779302622","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q191431","display_name":"Mandala","level":2,"score":0.5408999919891357},{"id":"https://openalex.org/C121332964","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q413","display_name":"Physics","level":0,"score":0.5275999903678894},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.4287000000476837},{"id":"https://openalex.org/C97137747","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q38112","display_name":"Forestry","level":1,"score":0.3917999863624573},{"id":"https://openalex.org/C39432304","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q188847","display_name":"Environmental science","level":0,"score":0.3043000102043152},{"id":"https://openalex.org/C2780151969","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q949149","display_name":"Sanitation","level":2,"score":0.30379998683929443},{"id":"https://openalex.org/C144133560","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q4830453","display_name":"Business","level":0,"score":0.25279998779296875},{"id":"https://openalex.org/C2993092447","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q107172201","display_name":"Master plan","level":2,"score":0.2433999925851822},{"id":"https://openalex.org/C2993365623","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2043121","display_name":"Community service","level":2,"score":0.23669999837875366},{"id":"https://openalex.org/C127413603","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11023","display_name":"Engineering","level":0,"score":0.23029999434947968}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"pmh:oai:ojs.unhas:article/14021","doi":"https://doi.org/10.20956/jdp.v7i1.14021","is_oa":true,"landing_page_url":"https://journal.unhas.ac.id/index.php/index/article/view/14021","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210200609","display_name":"Jurnal Dinamika Pengabdian (JDP)","issn_l":"2460-8173","issn":["2460-8173","2528-3219"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310315277","host_organization_name":"Hasanuddin University","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310315277"],"host_organization_lineage_names":["Hasanuddin University"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"2460-8173","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"}],"best_oa_location":{"id":"pmh:oai:ojs.unhas:article/14021","doi":"https://doi.org/10.20956/jdp.v7i1.14021","is_oa":true,"landing_page_url":"https://journal.unhas.ac.id/index.php/index/article/view/14021","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210200609","display_name":"Jurnal Dinamika Pengabdian (JDP)","issn_l":"2460-8173","issn":["2460-8173","2528-3219"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310315277","host_organization_name":"Hasanuddin University","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310315277"],"host_organization_lineage_names":["Hasanuddin University"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"2460-8173","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},"sustainable_development_goals":[{"display_name":"Clean water and sanitation","id":"https://metadata.un.org/sdg/6","score":1.0},{"display_name":"Sustainable cities and communities","id":"https://metadata.un.org/sdg/11","score":1.0},{"display_name":"Responsible consumption and production","id":"https://metadata.un.org/sdg/12","score":0.6000000238418579},{"display_name":"Good health and well-being","id":"https://metadata.un.org/sdg/3","score":0.428600013256073}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":false,"pdf":false},"content_urls":null,"referenced_works_count":0,"referenced_works":[],"related_works":["https://openalex.org/W7213889559","https://openalex.org/W7220469948","https://openalex.org/W4392519096","https://openalex.org/W4285814102","https://openalex.org/W3106647495","https://openalex.org/W4381733193","https://openalex.org/W7219423926","https://openalex.org/W7216703213","https://openalex.org/W3160511793","https://openalex.org/W7217377315"],"abstract_inverted_index":{"Meningkatnya":[0],"aktivitas":[1],"manusia":[2],"di":[3,91,111],"kalangan":[4],"rumah":[5,29,57],"tangga":[6,30,58],"menyebabkan":[7],"semakin":[8,32],"besarnya":[9],"volume":[10,261],"limbah":[11,56,60],"yang":[12,22,101,126,176,181,216,229],"dihasilkan":[13],"dari":[14,128],"waktu":[15],"ke":[16,51,68,185],"waktu.":[17],"Akibatnya":[18],"beban":[19],"badan":[20],"air":[21,45,53,97,187],"selama":[23],"ini":[24,75,108,153,190],"dijadikan":[25],"tempat":[26,93],"pembuangan":[27],"sampah":[28,49,90,175,180,210,226],"menjadi":[31],"berat,":[33],"termasuk":[34],"terganggunya":[35],"komponen":[36],"lain":[37],"seperti":[38],"saluran":[39,52,96,186],"air,":[40],"biota":[41,302],"perairan":[42],"dan":[43,59,123,131,143,157,164,183,198,205,221],"sumber":[44],"penduduk.":[46],"Bukan":[47],"hanya":[48],"dibuang":[50,65],"akan":[54],"tetapi":[55],"lainnya":[61],"juga":[62],"kerap":[63],"kali":[64],"begitu":[66],"saja":[67],"selokan":[69],"(kanal).":[70,98,188],"Kegiatan":[71,189],"pengabdian":[72,105],"kepada":[73,106],"masyarakat":[74,80,107,110],"bertujuan":[76],"untuk":[77],"menumbuhkan":[78],"kesadaran":[79],"memiliki":[81,118,172],"kepedulian":[82],"terhadap":[83,224],"kelestarian":[84],"lingkungan":[85,163],"hidup":[86],"dengan":[87,192],"tidak":[88],"membuang":[89],"sembarang":[92],"apalagi":[94],"pada":[95],"Khayalak":[99],"sasaran":[100],"terlibat":[102],"dalam":[103],"kegiatan":[104],"adalah":[109],"Kelurahan":[112],"Mandala":[113,368],"Kecamatan":[114],"Mamajang":[115,370],"Kota":[116],"Makassar,":[117],"luas":[119],"wilayah":[120],"0,41":[121],"Ha":[122,380],"merupakan":[124],"kelurahan":[125],"terdiri":[127,139],"4":[129,387],"RW":[130,388],"18":[132,390],"RT.":[133,391],"Jumlah":[134],"Kepala":[135],"Keluarga":[136],"sebanyak":[137],"1.800,":[138],"2.157":[140],"jiwa":[141,145],"laki-laki":[142],"2.143":[144],"perempuan,":[146],"sehingga":[147,178],"jumlah":[148],"keseluruhan":[149],"4.300":[150],"jiwa.":[151],"Wilayah":[152],"tergolong":[154],"padat":[155],"penduduk":[156,170],"kondisi":[158],"tersebut":[159],"dapat":[160],"mempengaruhi":[161],"kebersihan":[162],"ketersediaan":[165],"sarana-prasarana":[166],"sanitasi.":[167],"Sebagian":[168],"besar":[169],"belum":[171],"wadah":[173],"penampungan":[174],"memadai,":[177],"banyak":[179],"berceceran":[182],"terbuang":[184],"dilakukan":[191,217],"menggunakan":[193],"beberapan":[194],"metode,":[195],"yaitu":[196],"ceramah":[197],"tanya":[199],"jawab,":[200],"Focus":[201,472],"Group":[202],"Discussion":[203,473],"(FGD),":[204],"workshop":[206],"(Praktik":[207],"manajemen":[208],"pemilahan":[209,246],"mandiri).":[211],"Dari":[212],"hasil":[213],"post":[214,488],"test":[215],"diperoleh":[218],"tingkat":[219],"pengetahuan":[220],"keterampilan":[222],"warga":[223],"pengelolaan":[225],"terjadi":[227],"peningkatan":[228],"signifikan,":[230],"tedapat":[231],"62,07":[232],"%":[233,236,240,517],"baik,":[234],"27,59":[235],"cukup":[237],"&":[238,515],"10,34":[239],"kurang.":[241],"Kata":[242],"kunci:":[243],"Pewadahan":[244],"sampah,":[245,247],"pelestarian":[248],"lingkungan.":[249],"ABSTRACT":[250],"The":[251,354,392],"increase":[252],"in":[253,347,351,358,366],"human":[254],"activity":[255,330,362,459],"among":[256],"households":[257],"causes":[258],"an":[259,376],"increasing":[260],"of":[262,295,336,378,386,394,400,426,432,436,449,486,496,500],"waste":[263,287,309,316,319,479,503,522],"generated":[264],"from":[265],"time":[266],"to":[267,332,410],"time.":[268],"As":[269],"a":[270,282,338,383,447,506],"result,":[271],"the":[272,293,364,367,407,424,427,430,437,484,487,494],"burden":[273],"on":[274,502],"water":[275,305],"bodies":[276],"that":[277,493],"have":[278,441],"been":[279],"used":[280],"as":[281,299,416],"dumping":[283],"ground":[284],"for":[285,340],"household":[286,315],"has":[288,375],"become":[289],"increasingly":[290],"heavy,":[291],"including":[292],"disruption":[294],"other":[296,318],"components":[297],"such":[298],"waterways,":[300,313],"aquatic":[301],"and":[303,317,381,389,403,419,429,453,468,470,476,498],"residents'":[304],"sources.":[306],"Not":[307],"only":[308],"is":[310,363,382,397,414,451],"dumped":[311],"into":[312,324,455],"but":[314],"are":[320],"also":[321],"often":[322],"thrown":[323,454],"ditches":[325],"(canals).":[326,353,457],"This":[327,412,458],"community":[328,360,365],"service":[329,361],"aims":[331],"raise":[333],"public":[334],"awareness":[335],"having":[337],"concern":[339],"environmental":[341,524],"sustainability":[342],"by":[343],"not":[344,440],"throwing":[345],"garbage":[346,443,450],"any":[348],"place,":[349],"especially":[350],"waterways":[352,456],"target":[355],"audience":[356],"involved":[357],"this":[359,420],"Village,":[369],"District,":[371],"Makassar":[372],"City,":[373],"which":[374],"area":[377,413],"0.41":[379],"sub-district":[384],"consisting":[385,399],"number":[393,409],"family":[395],"heads":[396],"1,800,":[398],"2,157":[401],"male":[402],"2,143":[404],"female,":[405],"bringing":[406],"total":[408],"4,300.":[411],"classified":[415],"densely":[417],"populated":[418],"condition":[421],"can":[422],"affect":[423],"cleanliness":[425],"environment":[428],"availability":[431],"sanitation":[433],"facilities.":[434],"Most":[435],"population":[438],"does":[439],"adequate":[442],"collection":[444],"containers,":[445],"so":[446],"lot":[448],"scattered":[452],"was":[460,491],"carried":[461],"out":[462],"using":[463],"several":[464],"methods,":[465],"namely":[466],"lectures":[467],"questions":[469],"answers,":[471],"Groups":[474],"(FDG),":[475],"workshops":[477],"(Independent":[478],"sorting":[480],"management":[481,504],"practices).":[482],"From":[483],"results":[485],"test,":[489],"it":[490],"found":[492],"level":[495],"knowledge":[497],"skills":[499],"residents":[501],"experienced":[505],"significant":[507],"increase,":[508],"there":[509],"were":[510],"62.07%":[511],"good,":[512],"27.59%":[513],"sufficient":[514],"10.34":[516],"less.":[518],"Keywords:":[519],"Garbage":[520],"storage,":[521],"sorting,":[523],"conservation.":[525]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7216205102","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-10-12T09:40:04.860316","created_date":"2026-10-03T00:00:00"}
