{"id":"https://openalex.org/W7212145396","doi":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","title":"CO-DESIGN PARTICIPATIVO PARA A ESCOLA P\u00daBLICA: SUPERANDO A DESCONEX\u00c3O CULTURAL E \u00c9TICA NA FORMA\u00c7\u00c3O DOCENTE EM IA","display_name":"CO-DESIGN PARTICIPATIVO PARA A ESCOLA P\u00daBLICA: SUPERANDO A DESCONEX\u00c3O CULTURAL E \u00c9TICA NA FORMA\u00c7\u00c3O DOCENTE EM IA","alternate_titles":[],"publication_year":2026,"publication_date":"2026-08-31","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7212145396","doi":"https://doi.org/10.5902/2675995097179"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.5902/2675995097179","doi":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","pdf_url":"https://periodicos.ufsm.br/reter/article/download/97179/70488","source":{"id":"https://openalex.org/S4210236427","display_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","issn_l":"2675-9950","issn":["2675-9950"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312382","host_organization_name":"Universidade Federal de Santa Maria","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312382"],"host_organization_lineage_names":["Universidade Federal de Santa Maria"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","raw_type":"journal-article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7212145396"],"child_works_count":0,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://periodicos.ufsm.br/reter/article/download/97179/70488","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5151180867","display_name":"Eduarti Gleydson Fonseca Rodrigues","orcid":"https://orcid.org/0009-0005-9035-5183","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0005-9035-5183"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210103065","display_name":"Universidade do Estado do Rio Grande do Norte","ror":"https://ror.org/01ee0g236","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210103065"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Eduarti Gleydson Fonseca Rodrigues","raw_affiliation_strings":["UERN"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0005-9035-5183","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UERN","institution_ids":["https://openalex.org/I4210103065"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5077678387","display_name":"Geiser Chalco Challco","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4163-4803","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-4163-4803"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210103065","display_name":"Universidade do Estado do Rio Grande do Norte","ror":"https://ror.org/01ee0g236","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210103065"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Geiser Chalco Challco","raw_affiliation_strings":["UERN"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4163-4803","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UERN","institution_ids":["https://openalex.org/I4210103065"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I4210103065"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9384999871253967,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9384999871253967,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10457","display_name":"Education Pedagogy and Practices","score":0.02539999969303608,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13081","display_name":"Digital Education and Society","score":0.007400000002235174,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-in-education","display_name":"artificial intelligence in education","score":0.9800000190734863},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-education","display_name":"teacher professional development","score":0.7009999752044678},{"id":"https://openalex.org/keywords/co-design","display_name":"co-design","score":0.7829999923706055},{"id":"https://openalex.org/keywords/public-schools","display_name":"public schools","score":0.7540000081062317},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-ethics","display_name":"AI ethics","score":0.6850000023841858},{"id":"https://openalex.org/keywords/education-policy","display_name":"education policy","score":0.7559999823570251},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-autonomy","display_name":"teacher autonomy","score":0.7829999923706055},{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-literacy","display_name":"digital literacy","score":0.9779999852180481},{"id":"https://openalex.org/keywords/institutional-resistance","display_name":"institutional resistance","score":0.6389999985694885},{"id":"https://openalex.org/keywords/educational-equity","display_name":"educational equity","score":0.621999979019165},{"id":"https://openalex.org/keywords/rio-grande-do-norte","display_name":"Rio Grande do Norte","score":0.7960000038146973},{"id":"https://openalex.org/keywords/ceara","display_name":"Cear\u00e1","score":1.0}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.5547000169754028},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.32260000705718994},{"id":"https://openalex.org/C71924100","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11190","display_name":"Medicine","level":0,"score":0.26269999146461487},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.2533999979496002},{"id":"https://openalex.org/C18762648","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q42213","display_name":"Work (physics)","level":2,"score":0.23250000178813934},{"id":"https://openalex.org/C109986646","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q546113","display_name":"Public policy","level":2,"score":0.21719999611377716},{"id":"https://openalex.org/C19417346","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7922","display_name":"Pedagogy","level":1,"score":0.2160000056028366},{"id":"https://openalex.org/C99454951","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q932068","display_name":"Environmental health","level":1,"score":0.21160000562667847},{"id":"https://openalex.org/C107993555","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1662673","display_name":"Gender studies","level":1,"score":0.20160000026226044},{"id":"https://openalex.org/C65414064","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q484105","display_name":"Autonomy","level":2,"score":0.1987999975681305}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.5902/2675995097179","doi":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","pdf_url":"https://periodicos.ufsm.br/reter/article/download/97179/70488","source":{"id":"https://openalex.org/S4210236427","display_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","issn_l":"2675-9950","issn":["2675-9950"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312382","host_organization_name":"Universidade Federal de Santa Maria","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312382"],"host_organization_lineage_names":["Universidade Federal de Santa Maria"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.5902/2675995097179","doi":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5902/2675995097179","pdf_url":"https://periodicos.ufsm.br/reter/article/download/97179/70488","source":{"id":"https://openalex.org/S4210236427","display_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","issn_l":"2675-9950","issn":["2675-9950"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312382","host_organization_name":"Universidade Federal de Santa Maria","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312382"],"host_organization_lineage_names":["Universidade Federal de Santa Maria"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Tecnologias Educacionais em Rede (ReTER)","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"display_name":"Quality education","id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.975600004196167},{"display_name":"Peace, justice, and strong institutions","id":"https://metadata.un.org/sdg/16","score":0.5473999977111816},{"display_name":"Reduced inequalities","id":"https://metadata.un.org/sdg/10","score":0.4074000120162964}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7212145396.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7212145396.grobid-xml"},"referenced_works_count":15,"referenced_works":["https://openalex.org/W2161016046","https://openalex.org/W2283596793","https://openalex.org/W4283313588","https://openalex.org/W4307709902","https://openalex.org/W4379793219","https://openalex.org/W4381681758","https://openalex.org/W4399360384","https://openalex.org/W4402705965","https://openalex.org/W4403422104","https://openalex.org/W4405106304","https://openalex.org/W4408409415","https://openalex.org/W4410991340","https://openalex.org/W4411448764","https://openalex.org/W7141478199","https://openalex.org/W7220299035"],"related_works":["https://openalex.org/W7154598521","https://openalex.org/W7215686307","https://openalex.org/W7133242927","https://openalex.org/W4413891956","https://openalex.org/W7167943529","https://openalex.org/W4413885784","https://openalex.org/W4406735987","https://openalex.org/W7212802833","https://openalex.org/W7204886586","https://openalex.org/W4411268839"],"abstract_inverted_index":{"A":[0],"incorpora\u00e7\u00e3o":[1],"da":[2,56,115,189],"Intelig\u00eancia":[3],"Artificial":[4],"(IA)":[5],"na":[6,58,94],"educa\u00e7\u00e3o":[7],"p\u00fablica":[8],"brasileira":[9],"tem":[10],"ocorrido":[11],"de":[12,17,50,73,84,98,109,165],"forma":[13],"fragmentada,":[14],"com":[15,112],"car\u00eancia":[16],"diretrizes":[18],"\u00e9ticas":[19],"e":[20,22,35,61,66,78,87,92,106,118,128,151,169,182,198],"culturais":[21],"limitada":[23],"participa\u00e7\u00e3o":[24,180],"comunit\u00e1ria,":[25],"o":[26,54,63,148],"que":[27,173],"fragiliza":[28],"a":[29,48,144,153,186],"pr\u00e1tica":[30],"pedag\u00f3gica,":[31],"amplia":[32],"resist\u00eancias":[33],"docentes":[34],"pode":[36],"acentuar":[37],"desigualdades":[38],"regionais.":[39],"Diante":[40],"desse":[41],"contexto,":[42],"este":[43],"estudo":[44],"objetiva":[45],"analisar":[46],"criticamente":[47],"aus\u00eancia":[49],"orienta\u00e7\u00f5es":[51],"normativas":[52],"para":[53,71,140],"uso":[55],"IA":[57,93,190],"forma\u00e7\u00e3o":[59,167],"docente":[60],"propor":[62],"co-design":[64,139],"escolar":[65,117],"comunit\u00e1rio":[67],"como":[68,100,163],"estrat\u00e9gia":[69],"participativa":[70],"constru\u00e7\u00e3o":[72],"pol\u00edticas":[74,174],"educacionais":[75],"contextualizadas,":[76],"inclusivas":[77],"socialmente":[79],"respons\u00e1veis.":[80],"Metodologicamente,":[81],"realizou-se":[82],"revis\u00e3o":[83],"literatura":[85],"nacional":[86],"internacional":[88],"sobre":[89],"\u00e9tica,":[90],"cultura":[91],"educa\u00e7\u00e3o,":[95],"articulando":[96],"contribui\u00e7\u00f5es":[97],"autores":[99],"Viberg,":[101],"Morales-Cevallos,":[102],"Ewais,":[103],"Madsen,":[104],"Tanchuk":[105],"Daskalaki,":[107],"al\u00e9m":[108],"entrevistas":[110],"semiestruturadas":[111],"cinco":[113],"profissionais":[114],"gest\u00e3o":[116],"secretarias":[119],"municipais":[120],"do":[121,123,126,129,138],"interior":[122],"Rio":[124],"Grande":[125],"Norte":[127],"Cear\u00e1.":[130],"Os":[131],"resultados":[132],"indicam":[133],"consenso":[134],"quanto":[135],"ao":[136,191],"potencial":[137],"legitimar":[141],"decis\u00f5es,":[142],"fortalecer":[143],"autonomia":[145],"docente,":[146],"ampliar":[147],"letramento":[149],"digital":[150],"alinhar":[152],"inova\u00e7\u00e3o":[154],"tecnol\u00f3gica":[155],"\u00e0s":[156],"realidades":[157],"locais,":[158],"embora":[159],"persistam":[160],"desafios":[161],"estruturais,":[162],"precariedade":[164],"infraestrutura,":[166],"insuficiente":[168],"resist\u00eancia":[170],"institucional.":[171],"Conclui-se":[172],"colaborativas,":[175],"ancoradas":[176],"em":[177],"princ\u00edpios":[178],"\u00e9ticos,":[179],"comunit\u00e1ria":[181],"capacita\u00e7\u00e3o":[183],"cont\u00ednua,":[184],"favorecem":[185],"integra\u00e7\u00e3o":[187],"cr\u00edtica":[188],"ensino,":[192],"promovendo":[193],"maior":[194],"equidade,":[195],"responsabilidade":[196],"pedag\u00f3gica":[197],"pertin\u00eancia":[199],"cultural":[200],"nas":[201],"escolas":[202],"p\u00fablicas.":[203]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7212145396","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-16T12:05:36.265796","created_date":"2026-09-11T00:00:00"}
