{"id":"https://openalex.org/W7204588220","doi":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","title":"Transformaci\u00f3n digital y gesti\u00f3n del talento humano en la educaci\u00f3n superior: una revisi\u00f3n sistem\u00e1tica de la evidencia cient\u00edfica sobre competencias digitales, adopci\u00f3n tecnol\u00f3gica e innovaci\u00f3n organizacional en universidades (2021-2025)","display_name":"Transformaci\u00f3n digital y gesti\u00f3n del talento humano en la educaci\u00f3n superior: una revisi\u00f3n sistem\u00e1tica de la evidencia cient\u00edfica sobre competencias digitales, adopci\u00f3n tecnol\u00f3gica e innovaci\u00f3n organizacional en universidades (2021-2025)","publication_year":2026,"publication_date":"2026-08-28","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7204588220","doi":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090"},"language":"es","primary_location":{"id":"doi:10.70577/asce.v5i3.1090","doi":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","pdf_url":"https://magazineasce.com/index.php/1/article/download/1090/1082","source":{"id":"https://openalex.org/S5407049072","display_name":"ASCE MAGAZINE","issn_l":"3073-1178","issn":["3073-1178"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"ASCE MAGAZINE","raw_type":"journal-article"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"hybrid","oa_url":"https://magazineasce.com/index.php/1/article/download/1090/1082","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5140524789","display_name":"Patricia Equilea Veizaga","orcid":"https://orcid.org/0009-0001-8447-9893","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0001-8447-9893"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Patricia Equilea Veizaga","raw_affiliation_strings":["Investigador Independiente"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0001-8447-9893","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Investigador Independiente","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5148487824","display_name":"Wilmer Vicente Camino Mena","orcid":"https://orcid.org/0009-0001-1943-2175","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0001-1943-2175"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Wilmer Vicente Camino Mena","raw_affiliation_strings":["Investigador Independiente"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0001-1943-2175","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Investigador Independiente","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5120725394","display_name":"Rocio Rios-Rios","orcid":"https://orcid.org/0009-0004-8311-0287","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0004-8311-0287"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210140168","display_name":"Universidad Privada Domingo Savio","ror":"https://ror.org/04db0t411","country_code":"BO","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210140168"]}],"countries":["BO"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Rocio Rios Rios","raw_affiliation_strings":["Universidad Privada Domingo Savio Sede La Paz"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0004-8311-0287","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Privada Domingo Savio Sede La Paz","institution_ids":["https://openalex.org/I4210140168"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5148569245","display_name":"Diego Paul Romero Aguiar","orcid":"https://orcid.org/0009-0001-9967-0682","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0001-9967-0682"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4401727000","display_name":"Ministerio de Educaci\u00f3n del Ecuador","ror":"https://ror.org/01wfdn362","country_code":"EC","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4401727000"]}],"countries":["EC"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Diego Paul Romero Aguiar","raw_affiliation_strings":["Ministerio de Educaci\u00f3n del Ecuador"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0001-9967-0682","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Ministerio de Educaci\u00f3n del Ecuador","institution_ids":["https://openalex.org/I4401727000"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5148485624","display_name":"Briselda Fabiola Garza Valenzuela","orcid":"https://orcid.org/0009-0000-9625-589X","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0000-9625-589X"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Briselda Fabiola Garza Valenzuela","raw_affiliation_strings":["Centro de Bachillerato Tecnol\u00f3gico Industrial y de Servicio No.7  \u201cJos\u00e9 Mar\u00eda Morelos y Pav\u00f3n\u201d"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0009-0000-9625-589X","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Centro de Bachillerato Tecnol\u00f3gico Industrial y de Servicio No.7  \u201cJos\u00e9 Mar\u00eda Morelos y Pav\u00f3n\u201d","institution_ids":[]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":2,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"5","issue":"3","first_page":"2462","last_page":"2480"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T12408","display_name":"Digital Transformation of Higher Education","score":0.9320999979972839,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T12408","display_name":"Digital Transformation of Higher Education","score":0.9320999979972839,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13611","display_name":"Education, Management, Technology, Human Resources","score":0.05570000037550926,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1407","display_name":"Organizational Behavior and Human Resource Management"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/14","display_name":"Business, Management and Accounting"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12338","display_name":"Digital literacy in education","score":0.006200000178068876,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-transformation","display_name":"digital transformation","score":0.9819999933242798},{"id":"https://openalex.org/keywords/higher-education","display_name":"higher education","score":0.777999997138977},{"id":"https://openalex.org/keywords/talent-management","display_name":"talent management","score":0.8240000009536743},{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-skills","display_name":"digital skills","score":0.9679999947547913},{"id":"https://openalex.org/keywords/technology-adoption","display_name":"technology adoption","score":0.8240000009536743},{"id":"https://openalex.org/keywords/organizational-innovation","display_name":"organizational innovation","score":0.9819999933242798},{"id":"https://openalex.org/keywords/universities","display_name":"universities","score":0.5730000138282776},{"id":"https://openalex.org/keywords/resistance-to-change","display_name":"resistance to change","score":0.7390000224113464},{"id":"https://openalex.org/keywords/learning-culture","display_name":"learning culture","score":0.7160000205039978},{"id":"https://openalex.org/keywords/educational-innovation","display_name":"educational innovation","score":0.5960000157356262},{"id":"https://openalex.org/keywords/human-resource-management","display_name":"human resource management","score":0.32899999618530273}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.5189999938011169},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.47290000319480896},{"id":"https://openalex.org/C313442","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q778556","display_name":"Persona","level":2,"score":0.3601999878883362},{"id":"https://openalex.org/C126082660","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q4252370","display_name":"Digital transformation","level":2,"score":0.33149999380111694},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.3212999999523163},{"id":"https://openalex.org/C18762648","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q42213","display_name":"Work (physics)","level":2,"score":0.25940001010894775},{"id":"https://openalex.org/C9652623","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q190109","display_name":"Field (mathematics)","level":2,"score":0.21559999883174896},{"id":"https://openalex.org/C2983884539","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q184708","display_name":"Digital society","level":2,"score":0.20890000462532043},{"id":"https://openalex.org/C549774020","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q851147","display_name":"Welfare economics","level":1,"score":0.2084999978542328},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.20080000162124634}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.70577/asce.v5i3.1090","doi":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","pdf_url":"https://magazineasce.com/index.php/1/article/download/1090/1082","source":{"id":"https://openalex.org/S5407049072","display_name":"ASCE MAGAZINE","issn_l":"3073-1178","issn":["3073-1178"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"ASCE MAGAZINE","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.70577/asce.v5i3.1090","doi":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.70577/asce.v5i3.1090","pdf_url":"https://magazineasce.com/index.php/1/article/download/1090/1082","source":{"id":"https://openalex.org/S5407049072","display_name":"ASCE MAGAZINE","issn_l":"3073-1178","issn":["3073-1178"],"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"ASCE MAGAZINE","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","display_name":"Quality education","score":0.9235000014305115}],"study_designs":[{"id":"https://openalex.org/study-designs/systematic-review","display_name":"Systematic Review"}],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7204588220.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7204588220.grobid-xml"},"referenced_works_count":35,"referenced_works":["https://openalex.org/W3027128442","https://openalex.org/W3043637150","https://openalex.org/W3095245804","https://openalex.org/W3115674072","https://openalex.org/W3190639623","https://openalex.org/W3198895011","https://openalex.org/W3209834760","https://openalex.org/W4205342885","https://openalex.org/W4211252461","https://openalex.org/W4223544034","https://openalex.org/W4281385985","https://openalex.org/W4293790401","https://openalex.org/W4297836375","https://openalex.org/W4308198419","https://openalex.org/W4318481154","https://openalex.org/W4362553048","https://openalex.org/W4377139746","https://openalex.org/W4379141369","https://openalex.org/W4379514228","https://openalex.org/W4380990813","https://openalex.org/W4383558024","https://openalex.org/W4386285839","https://openalex.org/W4389299160","https://openalex.org/W4389334930","https://openalex.org/W4391948128","https://openalex.org/W4399463124","https://openalex.org/W4400179210","https://openalex.org/W4401948204","https://openalex.org/W4407707608","https://openalex.org/W4407956143","https://openalex.org/W4412956867","https://openalex.org/W4415698949","https://openalex.org/W7122373890","https://openalex.org/W7129398728","https://openalex.org/W7134827140"],"related_works":["https://openalex.org/W4411951866","https://openalex.org/W7128927950","https://openalex.org/W7171774667","https://openalex.org/W4416268334","https://openalex.org/W4396215805","https://openalex.org/W7058035518","https://openalex.org/W4229067319","https://openalex.org/W7128782869","https://openalex.org/W7128383799","https://openalex.org/W7212086205"],"abstract_inverted_index":{"La":[0],"transformaci\u00f3n":[1,108,153,210,247],"digital,":[2],"se":[3,133],"ha":[4],"convertido":[5],"en":[6,53,104,126],"un":[7,180],"elemento":[8],"esencial":[9],"para":[10,71,183,243],"las":[11,64,94,111,159,169,174,188,192,203,220],"instituciones":[12,112],"de":[13,20,34,60,66,73,93,107,110,113,122,168,171,194,215,219,227,231,233,238,246],"educaci\u00f3n":[14,114],"superior,":[15],"debido":[16],"a":[17,22,142],"la":[18,32,49,54,58,82,91,98,123,131,152,162,184,197,209,216,223,229,236],"necesidad":[19],"responder":[21],"entornos":[23],"cada":[24],"vez":[25],"m\u00e1s":[26],"din\u00e1micos,":[27],"y":[28,63,68,88,97,135,146,202,235],"tecnol\u00f3gicos;":[29],"sin":[30],"embargo,":[31],"incorporaci\u00f3n":[33],"plataformas,":[35],"sistemas":[36],"digitales,":[37,96,176,196],"e":[38],"inteligencia":[39],"artificial":[40],"no":[41],"garantiza":[42],"por":[43],"s\u00ed":[44],"sola":[45],"mejores":[46,156],"resultados":[47,157],"acad\u00e9micos,":[48],"principal":[50],"problem\u00e1tica":[51],"radica":[52],"brecha":[55],"existente":[56],"entre":[57,86,187],"disponibilidad":[59],"recursos":[61],"tecnol\u00f3gicos,":[62],"capacidades":[65,170],"docentes":[67],"personal":[69],"administrativo,":[70],"utilizarlos":[72],"manera":[74],"efectiva.":[75],"Por":[76],"ello,":[77],"el":[78,127,166,225],"objetivo":[79],"fue;":[80],"analizar":[81],"evidencia":[83],"cient\u00edfica":[84],"publicada":[85],"2021":[87],"2025,":[89],"sobre":[90],"influencia":[92],"competencias":[95,175,195],"gesti\u00f3n":[99],"estrat\u00e9gica":[100],"del":[101],"talento":[102],"humano,":[103],"los":[105],"procesos":[106,245],"digital":[109,154,211,248],"superior.":[115],"Se":[116,206],"desarroll\u00f3":[117],"mediante":[118,137],"una":[119,138],"revisi\u00f3n":[120],"sistem\u00e1tica":[121],"literatura,":[124],"basada":[125],"protocolo":[128],"PRISMA":[129],"2020,":[130],"informaci\u00f3n":[132],"organiz\u00f3,":[134],"analiz\u00f3":[136],"s\u00edntesis":[139],"tem\u00e1tica":[140],"orientada":[141],"identificar":[143],"tendencias,":[144],"desaf\u00edos,":[145],"oportunidades.":[147],"Los":[148],"estudios":[149],"demostraron":[150],"que,":[151,208],"alcanza":[155],"cuando":[158],"universidades,":[160],"combinan":[161],"adopci\u00f3n":[163],"tecnol\u00f3gica":[164],"con":[165],"fortalecimiento":[167,226],"su":[172],"personal;":[173],"fueron":[177],"identificadas":[178],"como":[179,218],"factor":[181],"determinante":[182],"innovaci\u00f3n":[185],"educativa;":[186],"principales":[189],"barreras":[190],"destacan":[191],"brechas":[193],"resistencia":[198],"organizacional":[199],"al":[200],"cambio":[201],"limitaciones":[204],"formativas.":[205],"confirm\u00f3":[207],"universitaria":[212],"depende":[213],"tanto":[214],"tecnolog\u00eda,":[217],"personas":[221],"que":[222],"utilizan;":[224],"capacidades,":[228],"promoci\u00f3n":[230],"culturas":[232],"aprendizaje,":[234],"implementaci\u00f3n":[237],"estrategias":[239],"integrales,":[240],"resultan":[241],"fundamentales":[242],"consolidar":[244],"sostenibles.":[249]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-10-28T10:33:24.094632","created_date":"2026-08-29T00:00:00"}
