{"id":"https://openalex.org/W7204165657","doi":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","title":"Sistemas de Recomendaci\u00f3n Equitativos y Robustos: Mitigaci\u00f3n del Sesgo Demogr\u00e1fico y Gesti\u00f3n de la Incertidumbre","display_name":"Sistemas de Recomendaci\u00f3n Equitativos y Robustos: Mitigaci\u00f3n del Sesgo Demogr\u00e1fico y Gesti\u00f3n de la Incertidumbre","alternate_titles":[],"publication_year":2026,"publication_date":"2026-06-30","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7204165657","doi":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406"},"language":"en","primary_location":{"id":"doi:10.20868/upm.thesis.97406","doi":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196323","display_name":"UPM Digital Archive (Technical University of Madrid)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I88060688","host_organization_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I88060688"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","raw_type":"dissertation"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7204165657"],"child_works_count":0,"type":"dissertation","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"green","oa_url":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","any_repository_has_fulltext":true},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5103808523","display_name":"Diego P\u00e9rez L\u00f3pez","orcid":"https://orcid.org/0009-0004-8127-0690","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0004-8127-0690"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I88060688","display_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","ror":"https://ror.org/03n6nwv02","country_code":"ES","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I88060688"]}],"countries":["ES"],"is_corresponding":true,"raw_author_name":"Diego P\u00e9rez L\u00f3pez","raw_affiliation_strings":["Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","institution_ids":["https://openalex.org/I88060688"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":["https://openalex.org/A5103808523"],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I88060688"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":null,"has_fulltext":false,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":null,"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T10203","display_name":"Recommender Systems and Techniques","score":1.0,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1710","display_name":"Information Systems"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T10203","display_name":"Recommender Systems and Techniques","score":1.0,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1710","display_name":"Information Systems"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10883","display_name":"Ethics and Social Impacts of AI","score":0.0,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1702","display_name":"Artificial Intelligence"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12101","display_name":"Advanced Bandit Algorithms Research","score":0.0,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1803","display_name":"Management Science and Operations Research"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/18","display_name":"Decision Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/recommender-systems","display_name":"recommender systems","score":0.9739999771118164},{"id":"https://openalex.org/keywords/collaborative-filtering","display_name":"collaborative filtering","score":0.8149999976158142},{"id":"https://openalex.org/keywords/demographic-bias","display_name":"demographic bias","score":0.9869999885559082},{"id":"https://openalex.org/keywords/fairness","display_name":"fairness","score":0.5019999742507935},{"id":"https://openalex.org/keywords/forecast-uncertainty","display_name":"forecast uncertainty","score":0.6850000023841858},{"id":"https://openalex.org/keywords/probabilistic-models","display_name":"probabilistic models","score":0.5669999718666077},{"id":"https://openalex.org/keywords/stacking","display_name":"stacking","score":0.43700000643730164},{"id":"https://openalex.org/keywords/neural-network-ensembles","display_name":"neural network ensembles","score":0.6660000085830688},{"id":"https://openalex.org/keywords/class-imbalance","display_name":"class imbalance","score":0.5389999747276306},{"id":"https://openalex.org/keywords/user-behavior","display_name":"user behavior","score":0.4690000116825104}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C557471498","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q554950","display_name":"Recommender system","level":2,"score":0.7840999960899353},{"id":"https://openalex.org/C21569690","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q94702","display_name":"Collaborative filtering","level":3,"score":0.7184000015258789},{"id":"https://openalex.org/C41008148","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21198","display_name":"Computer science","level":0,"score":0.694100022315979},{"id":"https://openalex.org/C49937458","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2599292","display_name":"Probabilistic logic","level":2,"score":0.5745000243186951},{"id":"https://openalex.org/C154945302","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11660","display_name":"Artificial intelligence","level":1,"score":0.5475999712944031},{"id":"https://openalex.org/C119857082","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2539","display_name":"Machine learning","level":1,"score":0.5281000137329102},{"id":"https://openalex.org/C2776135515","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q17143721","display_name":"Regularization (linguistics)","level":2,"score":0.5228999853134155},{"id":"https://openalex.org/C177264268","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1514741","display_name":"Set (abstract data type)","level":2,"score":0.3953999876976013},{"id":"https://openalex.org/C124101348","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q172491","display_name":"Data mining","level":1,"score":0.38350000977516174},{"id":"https://openalex.org/C114289077","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3284399","display_name":"Statistical model","level":2,"score":0.3747999966144562},{"id":"https://openalex.org/C61797465","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1188986","display_name":"Term (time)","level":2,"score":0.3628999888896942},{"id":"https://openalex.org/C196083921","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7915758","display_name":"Variance (accounting)","level":2,"score":0.33180001378059387},{"id":"https://openalex.org/C2779530757","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1207505","display_name":"Quality (philosophy)","level":2,"score":0.310699999332428},{"id":"https://openalex.org/C50644808","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q192776","display_name":"Artificial neural network","level":2,"score":0.3052999973297119},{"id":"https://openalex.org/C67186912","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q367664","display_name":"Data modeling","level":2,"score":0.30410000681877136},{"id":"https://openalex.org/C58489278","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1172284","display_name":"Data set","level":2,"score":0.2944999933242798},{"id":"https://openalex.org/C63479239","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7353546","display_name":"Robustness (evolution)","level":3,"score":0.28690001368522644},{"id":"https://openalex.org/C107673813","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q812534","display_name":"Bayesian probability","level":2,"score":0.2809000015258789},{"id":"https://openalex.org/C67712803","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7901853","display_name":"User modeling","level":3,"score":0.2587999999523163},{"id":"https://openalex.org/C108583219","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q197536","display_name":"Deep learning","level":2,"score":0.2522999942302704},{"id":"https://openalex.org/C99498987","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2210247","display_name":"Noise (video)","level":3,"score":0.25189998745918274},{"id":"https://openalex.org/C24756922","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1757694","display_name":"Data quality","level":3,"score":0.25110000371932983}],"mesh":[],"locations_count":3,"locations":[{"id":"doi:10.20868/upm.thesis.97406","doi":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196323","display_name":"UPM Digital Archive (Technical University of Madrid)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I88060688","host_organization_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I88060688"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","raw_type":"dissertation"},{"id":"pmh:oai:hispana.mcu.es:62717350","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://hispana.mcu.es/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&idBib=62717350","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196108","display_name":"Hispana","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"acceptedVersion","is_accepted":true,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"info:eu-repo/semantics/doctoralThesis"},{"id":"pmh:oai:oa.upm.es:97406","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://oa.upm.es/97406/","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306402421","display_name":"Archivo Digital UPM (Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I88060688","host_organization_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I88060688"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"acceptedVersion","is_accepted":true,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"info:eu-repo/semantics/doctoralThesis"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.20868/upm.thesis.97406","doi":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.20868/upm.thesis.97406","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196323","display_name":"UPM Digital Archive (Technical University of Madrid)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I88060688","host_organization_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I88060688"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Universidad Polit\u00e9cnica de Madrid","raw_type":"dissertation"},"sustainable_development_goals":[],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":false,"pdf":false},"content_urls":null,"referenced_works_count":0,"referenced_works":[],"related_works":["https://openalex.org/W3096677679","https://openalex.org/W7162951244","https://openalex.org/W7117999162","https://openalex.org/W4392295033","https://openalex.org/W2146665816","https://openalex.org/W2890976914","https://openalex.org/W7131761688","https://openalex.org/W1497071005","https://openalex.org/W7113597512","https://openalex.org/W1995362520"],"abstract_inverted_index":{"Recommender":[0],"systems":[1,35,80,245],"have":[2],"become":[3],"a":[4,118,129,297,307,340,410,517,540,545],"fundamental":[5,280],"tool":[6],"in":[7,47,88],"many":[8],"data-driven":[9],"applications,":[10],"with":[11],"collaborative":[12,217],"filtering":[13,218],"being":[14],"one":[15],"of":[16,45,53,72,78,86,127,137,174,190,196,215],"the":[17,43,48,51,70,76,84,125,135,138,143,156,172,175,188,194,213,222,225,239],"most":[18],"widely":[19],"used":[20],"techniques":[21,203],"due":[22],"to":[23,26,40,56,114,146,154,210],"its":[24],"ability":[25],"model":[27,120],"user":[28,58,93,115,223],"preferences":[29],"from":[30,65],"interaction":[31],"data.":[32],"However,":[33],"these":[34,63,99],"present":[36],"several":[37],"limitations":[38],"related":[39,113],"prediction":[41,89,262],"quality,":[42],"presence":[44],"bias":[46],"data,":[49],"and":[50,160,186,224,233,264],"difficulty":[52],"adapting":[54],"models":[55,169,198,208,232],"different":[57,92,216,267],"behaviors.":[59],"This":[60,95,149],"thesis":[61],"addresses":[62],"issues":[64],"three":[66],"complementary":[67],"perspectives.":[68],"First,":[69],"impact":[71],"demographic":[73],"characteristics":[74],"on":[75,171,221,250,257],"performance":[77,185],"recommender":[79,144,244],"is":[81,121,204],"analyzed,":[82],"revealing":[83],"existence":[85],"disparities":[87],"quality":[90],"across":[91],"groups.":[94],"analysis":[96],"shows":[97],"that":[98,123,133,180,242],"differences":[100],"are":[101],"not":[102,247],"only":[103,248],"caused":[104],"by":[105,110,142],"data":[106,259],"imbalance,":[107],"but":[108,255],"also":[109,256],"intrinsic":[111],"factors":[112],"behavior.":[116],"Second,":[117],"probabilistic":[119],"proposed":[122,207],"introduces":[124],"concept":[126],"recklessness,":[128,433],"new":[130],"regularization":[131,182],"term":[132],"allows":[134],"variance":[136],"probability":[139],"distributions":[140],"generated":[141],"system":[145,184],"be":[147],"controlled.":[148],"approach":[150],"makes":[151],"it":[152],"possible":[153],"adjust":[155],"trade-off":[157],"between":[158],"accuracy":[159,229],"coverage,":[161],"favoring":[162],"either":[163],"more":[164,167,252],"conservative":[165],"or":[166],"risk-taking":[168],"depending":[170,220],"value":[173],"parameter.":[176],"Experimental":[177],"results":[178,240],"show":[179],"this":[181],"improves":[183],"expands":[187],"set":[189],"optimal":[191],"solutions.":[192],"Finally,":[193],"combination":[195],"recommendation":[197],"through":[199],"neural":[200],"network-based":[201],"stacking":[202,508],"explored.":[205],"The":[206],"learn":[209],"dynamically":[211],"weight":[212],"predictions":[214],"algorithms":[219],"item,":[226],"achieving":[227],"better":[228],"than":[230],"individual":[231],"other":[234],"deep":[235],"learning":[236],"approaches.":[237,268],"Overall,":[238],"demonstrate":[241],"improving":[243],"does":[246],"depend":[249],"designing":[251],"complex":[253],"models,":[254],"understanding":[258],"behavior,":[260],"managing":[261],"uncertainty,":[263],"properly":[265],"combining":[266],"RESUMEN":[269],"Los":[270,477,513],"sistemas":[271,315,372,563],"de":[272,304,309,323,328,343,363,370,373,378,383,389,394,405,417,432,437,444,447,453,493,501,503,507,522,525,561,564,571,577,582,587,597],"recomendaci\u00f3n":[273,504,565],"se":[274,348,359,400,423,497],"han":[275],"consolidado":[276],"como":[277],"una":[278],"herramienta":[279],"en":[281,285,330,367,380,510,528,549,590],"m\u00faltiples":[282],"aplicaciones":[283],"basadas":[284,509],"datos.":[286],"Entre":[287],"las":[288,302,324,364,384,445,520,591],"t\u00e9cnicas":[289,506],"m\u00e1s":[290,467,470,573],"utilizadas":[291],"destaca":[292],"el":[293,361,368,415,430,451,459,473,485,491],"filtrado":[294,526],"colaborativo,":[295],"debido":[296],"su":[298],"capacidad":[299],"para":[300,336],"modelar":[301],"preferencias":[303],"los":[305,331,338,371,406,418,541,554,562,583],"usuarios":[306],"partir":[308],"sus":[310],"interacciones.":[311],"Sin":[312],"embargo,":[313],"estos":[314,350],"presentan":[316],"diversas":[317],"limitaciones":[318],"relacionadas":[319],"con":[320,414],"la":[321,326,334,376,381,442,499,537,559,578,585,588,594],"calidad":[322,382],"predicciones,":[325],"presencia":[327],"sesgos":[329],"datos":[332],"y":[333,463,489,532,544,593],"dificultad":[335],"adaptar":[337],"modelos":[339,466,502,514,542,572],"distintos":[341,387,523],"comportamientos":[342],"usuario.":[344],"En":[345,356,420,552],"esta":[346,482],"tesis":[347],"abordan":[349],"problemas":[351],"desde":[352],"tres":[353],"perspectivas":[354],"complementarias.":[355],"primer":[357],"lugar,":[358,422],"analiza":[360],"impacto":[362],"caracter\u00edsticas":[365],"demogr\u00e1ficas":[366],"rendimiento":[369,486],"recomendaci\u00f3n,":[374],"evidenciando":[375],"existencia":[377],"desigualdades":[379],"predicciones":[385,521,592],"entre":[386,461],"grupos":[388],"usuarios.":[390,419],"Este":[391,455],"an\u00e1lisis":[392],"pone":[393],"manifiesto":[395],"que":[396,428,439,481,558],"dichas":[397],"diferencias":[398],"no":[399,566],"deben":[401],"\u00fanicamente":[402,568],"al":[403],"desbalanceo":[404],"datos,":[407,584],"sino":[408,575],"tambi\u00e9n":[409,576],"factores":[411],"intr\u00ednsecos":[412],"relacionados":[413],"comportamiento":[416,581],"segundo":[421],"propone":[424],"un":[425,434],"modelo":[426],"probabil\u00edstico":[427],"introduce":[429],"concepto":[431],"nuevo":[435],"t\u00e9rmino":[436],"regularizaci\u00f3n":[438,483],"permite":[440,457],"controlar":[441],"varianza":[443],"distribuciones":[446],"probabilidad":[448],"generadas":[449],"por":[450],"sistema":[452,488],"recomendaci\u00f3n.":[454],"enfoque":[456],"ajustar":[458],"compromiso":[460],"precisi\u00f3n":[462,538],"cobertura,":[464],"favoreciendo":[465],"conservadores":[468],"o":[469],"arriesgados":[471],"seg\u00fan":[472],"valor":[474],"del":[475,487,530,533,569,580],"par\u00e1metro.":[476],"resultados":[478,555],"experimentales":[479],"muestran":[480],"mejora":[484,560],"ampl\u00eda":[490],"conjunto":[492],"soluciones":[494],"\u00f3ptimas.":[495],"Finalmente,":[496],"explora":[498],"combinaci\u00f3n":[500,595],"mediante":[505],"redes":[511],"neuronales.":[512],"propuestos":[515],"aprenden":[516],"ponderar":[518],"din\u00e1micamente":[519],"algoritmos":[524],"colaborativo":[527],"funci\u00f3n":[529],"usuario":[531],"\u00edtem,":[534],"logrando":[535],"mejorar":[536],"respecto":[539],"individuales":[543],"otros":[546],"enfoques":[547],"basados":[548],"aprendizaje":[550],"profundo.":[551],"conjunto,":[553],"obtenidos":[556],"demuestran":[557],"depende":[567],"dise\u00f1o":[570],"complejos,":[574],"comprensi\u00f3n":[579],"gesti\u00f3n":[586],"incertidumbre":[589],"adecuada":[596],"diferentes":[598],"enfoques.":[599]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7204165657","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-17T12:49:18.490984","created_date":"2026-08-26T00:00:00"}
