{"id":"https://openalex.org/W7204137183","doi":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","title":"Tend\u00eancias das produ\u00e7\u00f5es cient\u00edficas sobre a aposentadoria de docentes universit\u00e1rios no Brasil: uma revis\u00e3o integrativa das disserta\u00e7\u00f5es e teses","display_name":"Tend\u00eancias das produ\u00e7\u00f5es cient\u00edficas sobre a aposentadoria de docentes universit\u00e1rios no Brasil: uma revis\u00e3o integrativa das disserta\u00e7\u00f5es e teses","alternate_titles":["Trends in Scientific Productions on the Retirement of University Professors in Brazil: An Integrative Review of Dissertations and Theses (2019\u20132024)","Tendencias de las Producciones Cient\u00edficas sobre la Jubilaci\u00f3n de Docentes Universitarios en Brasil: Una Revisi\u00f3n Integrativa de Disertaciones y Tesis (2019\u20132024)"],"publication_year":2026,"publication_date":"2026-08-24","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7204137183","doi":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.12957/sustinere.2026.87673","doi":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","pdf_url":"https://www.e-publicacoes.uerj.br/sustinere/article/download/87673/58685","source":{"id":"https://openalex.org/S2738855922","display_name":"Revista Sustinere","issn_l":"2359-0424","issn":["2359-0424"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312470","host_organization_name":"Universidade do Estado do Rio de Janeiro","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312470"],"host_organization_lineage_names":["Universidade do Estado do Rio de Janeiro"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Sustinere","raw_type":"journal-article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W7204137183"],"child_works_count":0,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://www.e-publicacoes.uerj.br/sustinere/article/download/87673/58685","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5054807090","display_name":"J\u00e9ssica Faria Souto","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-7085-4349","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-7085-4349"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I166595947","display_name":"Federal University of S\u00e3o Jo\u00e3o del-Rei","ror":"https://ror.org/03vrj4p82","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I166595947"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Jessica Faria Souto","raw_affiliation_strings":["UNIVERSIDADE FEDERAL DE S\u00c3O JO\u00c3O DEL REI"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-7085-4349","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIVERSIDADE FEDERAL DE S\u00c3O JO\u00c3O DEL REI","institution_ids":["https://openalex.org/I166595947"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5081721120","display_name":"Maria Nivalda de Carvalho\u2010Freitas","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-7071-7179","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-7071-7179"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I166595947","display_name":"Federal University of S\u00e3o Jo\u00e3o del-Rei","ror":"https://ror.org/03vrj4p82","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I166595947"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Maria Nivalda de Carvalho-Freitas","raw_affiliation_strings":["UNIVERSIDADE FEDERAL DE S\u00c3O JO\u00c3O DEL REI"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0001-7071-7179","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIVERSIDADE FEDERAL DE S\u00c3O JO\u00c3O DEL REI","institution_ids":["https://openalex.org/I166595947"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5087996773","display_name":"Pricila Cristina Correa Ribeiro","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-9431-2707","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-9431-2707"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I110200422","display_name":"Universidade Federal de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/0176yjw32","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I110200422"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Pricila Cristina Correa Ribeiro","raw_affiliation_strings":["UNIVERSIDADE FEDERAL DE MINAS GERAIS"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0001-9431-2707","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIVERSIDADE FEDERAL DE MINAS GERAIS","institution_ids":["https://openalex.org/I110200422"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"14","issue":"1","first_page":"229","last_page":"250"},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T11631","display_name":"Retirement, Disability, and Employment","score":0.9955999851226807,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3317","display_name":"Demography"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T11631","display_name":"Retirement, Disability, and Employment","score":0.9955999851226807,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3317","display_name":"Demography"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13305","display_name":"Teacher Professional Development and Motivation","score":0.0010999999940395355,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13403","display_name":"Higher Education in Latin America","score":0.0008999999845400453,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/retirement","display_name":"retirement","score":0.6729999780654907},{"id":"https://openalex.org/keywords/university-faculty","display_name":"university faculty","score":0.7540000081062317},{"id":"https://openalex.org/keywords/academic-career-transition","display_name":"academic career transition","score":0.6060000061988831},{"id":"https://openalex.org/keywords/retirement-planning","display_name":"retirement planning","score":0.47999998927116394},{"id":"https://openalex.org/keywords/financial-security","display_name":"financial security","score":0.8109999895095825},{"id":"https://openalex.org/keywords/post-retirement-life","display_name":"post-retirement life","score":0.6019999980926514},{"id":"https://openalex.org/keywords/higher-education-in-brazil","display_name":"Brazilian higher education","score":0.753000020980835}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.5246999859809875},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.41359999775886536},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.373199999332428},{"id":"https://openalex.org/C12713177","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1900281","display_name":"Perspective (graphical)","level":2,"score":0.32580000162124634},{"id":"https://openalex.org/C2777855551","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q12310021","display_name":"Subject (documents)","level":2,"score":0.32339999079704285},{"id":"https://openalex.org/C122980154","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q205555","display_name":"Feeling","level":2,"score":0.3111000061035156},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.2944999933242798},{"id":"https://openalex.org/C527412718","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q855395","display_name":"Interpretation (philosophy)","level":2,"score":0.2134000062942505},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.21089999377727509},{"id":"https://openalex.org/C158154518","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7310970","display_name":"Relevance (law)","level":2,"score":0.21050000190734863}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.12957/sustinere.2026.87673","doi":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","pdf_url":"https://www.e-publicacoes.uerj.br/sustinere/article/download/87673/58685","source":{"id":"https://openalex.org/S2738855922","display_name":"Revista Sustinere","issn_l":"2359-0424","issn":["2359-0424"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312470","host_organization_name":"Universidade do Estado do Rio de Janeiro","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312470"],"host_organization_lineage_names":["Universidade do Estado do Rio de Janeiro"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Sustinere","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.12957/sustinere.2026.87673","doi":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.12957/sustinere.2026.87673","pdf_url":"https://www.e-publicacoes.uerj.br/sustinere/article/download/87673/58685","source":{"id":"https://openalex.org/S2738855922","display_name":"Revista Sustinere","issn_l":"2359-0424","issn":["2359-0424"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312470","host_organization_name":"Universidade do Estado do Rio de Janeiro","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312470"],"host_organization_lineage_names":["Universidade do Estado do Rio de Janeiro"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Sustinere","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[{"id":"https://openalex.org/F4320322025","display_name":"Conselho Nacional de Desenvolvimento Cient\u00edfico e Tecnol\u00f3gico","ror":"https://ror.org/03swz6y49"},{"id":"https://openalex.org/F4320324369","display_name":"Universidade Federal de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/0176yjw32"}],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7204137183.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7204137183.grobid-xml"},"referenced_works_count":18,"referenced_works":["https://openalex.org/W2086129194","https://openalex.org/W2139754216","https://openalex.org/W2162030725","https://openalex.org/W2792922057","https://openalex.org/W2946785247","https://openalex.org/W2955170764","https://openalex.org/W2973814440","https://openalex.org/W2982362192","https://openalex.org/W2991604124","https://openalex.org/W2992092311","https://openalex.org/W3119224158","https://openalex.org/W3119984346","https://openalex.org/W3137825744","https://openalex.org/W3157712218","https://openalex.org/W3169195513","https://openalex.org/W4224000516","https://openalex.org/W4285736369","https://openalex.org/W7000038113"],"related_works":["https://openalex.org/W3157712218","https://openalex.org/W4403382640","https://openalex.org/W3169195513","https://openalex.org/W7119426426","https://openalex.org/W7203795804","https://openalex.org/W2981615744","https://openalex.org/W2510478388","https://openalex.org/W7207575530","https://openalex.org/W2981992712"],"abstract_inverted_index":{"O":[0],"estudo":[1],"teve":[2],"como":[3,49,184],"objetivo":[4],"atualizar":[5],"e":[6,36,74,77,81,89,116,138,141,145,195],"ampliar":[7],"o":[8,129,204],"conhecimento":[9,177],"sobre":[10,178,203],"a":[11,19,22,44,58,112,122,152,155,179,185,193,196],"aposentadoria":[12,45,156,180,194],"de":[13,24,60,65,72,79,114,143,164,187,190,198],"docentes":[14,108],"universit\u00e1rios":[15],"no":[16,34,176],"Brasil,":[17],"revisando":[18],"literatura":[20,54],"publicada":[21],"partir":[23],"2019.":[25],"A":[26],"pesquisa":[27],"buscou":[28],"integrar":[29],"os":[30],"avan\u00e7os":[31,175],"mais":[32],"recentes":[33],"campo":[35],"identificar":[37],"novas":[38],"tend\u00eancias":[39],"relacionadas":[40],"\u00e0":[41,125,167],"transi\u00e7\u00e3o":[42,153],"para":[43,154,192],"desses":[46],"profissionais.":[47],"Realizada":[48],"uma":[50],"revis\u00e3o":[51],"integrativa":[52],"da":[53,83,99],"com":[55,85,111,128],"abordagem":[56],"qualitativa,":[57],"coleta":[59],"dados":[61],"ocorreu":[62],"em":[63],"agosto":[64],"2024":[66],"utilizando":[67],"as":[68,86,133],"bases":[69],"Banco":[70],"Digital":[71],"Teses":[73,80],"Disserta\u00e7\u00f5es":[75,82],"(BDTD)":[76],"Portal":[78],"CAPES,":[84],"palavras-chave":[87],"\"aposentadoria\"":[88],"\"docente\".":[90],"Foram":[91],"selecionados":[92],"11":[93],"estudos":[94,149],"que":[95,151],"abordam":[96],"aspectos":[97],"tanto":[98],"fase":[100,105],"pr\u00e9":[101],"quanto":[102],"p\u00f3s-aposentadoria.":[103],"Na":[104,131],"pr\u00e9-aposentadoria,":[106],"muitos":[107],"revelaram":[109],"preocupa\u00e7\u00f5es":[110],"perda":[113,163],"identidade":[115,165],"seguran\u00e7a":[117],"financeira,":[118],"optando":[119],"por":[120],"prolongar":[121],"carreira":[123],"devido":[124],"forte":[126],"conex\u00e3o":[127],"trabalho.":[130],"p\u00f3s-aposentadoria,":[132],"percep\u00e7\u00f5es":[134],"variaram":[135],"entre":[136],"liberdade":[137],"satisfa\u00e7\u00e3o":[139],"pessoal,":[140],"sentimentos":[142],"improdutividade":[144],"desvaloriza\u00e7\u00e3o":[146],"social.":[147],"Os":[148],"indicam":[150],"pode":[157],"ser":[158],"emocionalmente":[159],"desafiadora,":[160],"especialmente":[161],"pela":[162],"associada":[166],"vida":[168],"profissional.":[169],"Conclui-se":[170],"que,":[171],"embora":[172],"tenham":[173],"feito":[174],"docente,":[181],"persistem":[182],"lacunas,":[183],"car\u00eancia":[186],"programas":[188],"formais":[189],"prepara\u00e7\u00e3o":[191],"necessidade":[197],"maior":[199],"diversidade":[200],"nas":[201],"pesquisas":[202],"tema.":[205]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W7204137183","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-17T12:49:18.490984","created_date":"2026-08-25T00:00:00"}
