{"id":"https://openalex.org/W7203964056","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","title":"DESAFIOS E OPORTUNIDADES PARA A APRENDIZAGEM SIGNIFICATIVA: A APLICA\u00c7\u00c3O DA IA (INTELIG\u00caNCIA ARTIFICIAL) DE FORMA \u00c9TICA NOS CURSOS SUPERIORES.","display_name":"DESAFIOS E OPORTUNIDADES PARA A APRENDIZAGEM SIGNIFICATIVA: A APLICA\u00c7\u00c3O DA IA (INTELIG\u00caNCIA ARTIFICIAL) DE FORMA \u00c9TICA NOS CURSOS SUPERIORES.","publication_year":2026,"publication_date":"2026-08-22","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7203964056","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.5281/zenodo.22057910","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306400562","display_name":"Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I67311998","host_organization_name":"European Organization for Nuclear Research","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I67311998"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":null,"is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"JournalArticle"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["datacite"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"green","oa_url":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","any_repository_has_fulltext":true},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5040209778","display_name":"Jos\u00e9 Luiz Teixeira da Silva","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8546-0203","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-8546-0203"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210100111","display_name":"Funda\u00e7\u00e3o de Apoio \u00e0 Escola T\u00e9cnica","ror":"https://ror.org/013796n77","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210100111"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Teixeira da Silva, Jos\u00e9 Luiz","raw_affiliation_strings":["FAETEC"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8546-0203","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"FAETEC","institution_ids":["https://openalex.org/I4210100111"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5088734505","display_name":"Andr\u00e9 Cotelli do Esp\u00edrito Santo","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-6593-5259","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-6593-5259"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Cotelli, Andr\u00e9 Esp\u00edrito Santo","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5116802446","display_name":"Ana Beatriz Ferrari dos Santos","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-0897-9914","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-0897-9914"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210150931","display_name":"Instituto Nacional de Educa\u00e7\u00e3o de Surdos","ror":"https://ror.org/04n0d8e29","country_code":"BR","type":"government","lineage":["https://openalex.org/I1293487690","https://openalex.org/I2801200668","https://openalex.org/I4210150931"]},{"id":"https://openalex.org/I83648350","display_name":"Universidade Federal do Estado do Rio de Janeiro","ror":"https://ror.org/04tec8z30","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I83648350"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Ferrari dos Santos, Ana Beatriz","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal do Estado do Rio de Janeiro","Instituto Nacional de Educa\u00e7\u00e3o de Surdos"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-0897-9914","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Estado do Rio de Janeiro","institution_ids":["https://openalex.org/I83648350"]},{"raw_affiliation_string":"Instituto Nacional de Educa\u00e7\u00e3o de Surdos","institution_ids":["https://openalex.org/I4210150931"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5147845405","display_name":"Francisco Eduardo Castro de Oliveira","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Oliveira, Francisco Eduardo Castro de","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":3,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":false,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9984999895095825,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.9984999895095825,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11636","display_name":"Artificial Intelligence in Healthcare and Education","score":0.0007999999797903001,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2718","display_name":"Health Informatics"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/27","display_name":"Medicine"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/4","display_name":"Health Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10883","display_name":"Ethics and Social Impacts of AI","score":9.999999747378752e-05,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1702","display_name":"Artificial Intelligence"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-in-higher-education","display_name":"artificial intelligence in higher education","score":0.8849999904632568},{"id":"https://openalex.org/keywords/meaningful-learning","display_name":"meaningful learning","score":0.8550000190734863},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-ethics","display_name":"AI ethics","score":0.8349999785423279},{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-in-education","display_name":"artificial intelligence in education","score":0.4399999976158142},{"id":"https://openalex.org/keywords/educational-technology","display_name":"educational technology","score":0.45500001311302185},{"id":"https://openalex.org/keywords/generative-ai","display_name":"generative AI","score":0.5720000267028809},{"id":"https://openalex.org/keywords/learning-outcomes","display_name":"learning outcomes","score":0.3659999966621399}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.4993000030517578},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.3693999946117401},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.3662000000476837},{"id":"https://openalex.org/C18762648","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q42213","display_name":"Work (physics)","level":2,"score":0.288100004196167},{"id":"https://openalex.org/C9652623","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q190109","display_name":"Field (mathematics)","level":2,"score":0.2797999978065491},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.26899999380111694},{"id":"https://openalex.org/C2778137410","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2732820","display_name":"Government (linguistics)","level":2,"score":0.2515000104904175},{"id":"https://openalex.org/C2779343474","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3109175","display_name":"Context (archaeology)","level":2,"score":0.20499999821186066},{"id":"https://openalex.org/C48103436","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q599031","display_name":"State (computer science)","level":2,"score":0.19210000336170197},{"id":"https://openalex.org/C33923547","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q395","display_name":"Mathematics","level":0,"score":0.18870000541210175}],"mesh":[],"locations_count":2,"locations":[{"id":"doi:10.5281/zenodo.22057910","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306400562","display_name":"Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I67311998","host_organization_name":"European Organization for Nuclear Research","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I67311998"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":null,"is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"JournalArticle"},{"id":"doi:10.5281/zenodo.22057911","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057911","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057911","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306400562","display_name":"Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I67311998","host_organization_name":"European Organization for Nuclear Research","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I67311998"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":null,"is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"JournalArticle"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.5281/zenodo.22057910","doi":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5281/zenodo.22057910","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306400562","display_name":"Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I67311998","host_organization_name":"European Organization for Nuclear Research","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I67311998"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":null,"is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"JournalArticle"},"sustainable_development_goals":[{"score":0.9235000014305115,"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","display_name":"Quality education"}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":false,"grobid_xml":false},"content_urls":null,"referenced_works_count":0,"referenced_works":[],"related_works":["https://openalex.org/W2754823243","https://openalex.org/W7152384321","https://openalex.org/W7010898814","https://openalex.org/W7149563628","https://openalex.org/W7222180847","https://openalex.org/W7037978256","https://openalex.org/W4415261098","https://openalex.org/W4402038712","https://openalex.org/W4406436168","https://openalex.org/W4404410234"],"abstract_inverted_index":{"DESAFIOS":[0],"E":[1],"OPORTUNIDADES":[2],"PARA":[3],"A":[4,7],"APRENDIZAGEM":[5],"SIGNIFICATIVA:":[6],"APLICA\u00c7\u00c3O":[8],"DA":[9],"IA":[10],"(INTELIG\u00caNCIA":[11],"ARTIFICIAL)":[12],"DE":[13],"FORMA":[14],"\u00c9TICA":[15],"NOS":[16],"CURSOS":[17],"SUPERIORES.":[18],"CHALLENGES":[19],"AND":[20],"OPPORTUNITIES":[21],"FOR":[22],"SIGNIFICANT":[23],"LEARNING:":[24],"THE":[25],"ETHICAL":[26],"APPLICATION":[27],"OF":[28],"AI":[29],"(ARTIFICIAL":[30],"INTELLIGENCE)":[31],"IN":[32],"HIGHER":[33],"EDUCATION.":[34],"Jos\u00e9":[35],"Luiz":[36],"Teixeira":[37],"da":[38,155,170,182,211,238,246,294,424],"Silva[1]":[39],"Andr\u00e9":[40],"Esp\u00edrito":[41],"Santo":[42],"Cotelli[2]":[43],"Ana":[44],"Beatriz":[45],"Ferrari":[46],"dos":[47,220],"Santos[3]":[48],"Francisco":[49],"Eduardo":[50],"Castro":[51],"de":[52,73,128,146,159,168,174,196,206,216,222,227,244,252,272,301,316,322,333,335,351,369,374,427,431],"Oliveira":[53],"[4]":[54,378],"DOI:":[55],"[1]":[56],"Doutorando":[57,379],"em":[58,68,78,88,103,117,120,134,180,189,202,208,229,250,280,285,382,391,397,403,418],"Novas":[59,79,230,286,383],"Tecnologias":[60,80,231,287,384],"Digitais":[61,81,232,288,385],"na":[62,82,144,233,242,263,289,340,344,365,386],"Educa\u00e7\u00e3o":[63,69,83,145,234,290,334,387,404,428],"pela":[64,70,84,122,184,291,388],"UniCarioca":[65,85],"e":[66,90,106,109,113,119,142,148,152,191,200,224,236,254,270,283,311,320,343,362,372,380,394,402],"doutorando":[67,201],"Universidad":[71],"Cat\u00f3lica":[72],"Santa":[74],"Fe":[75],"(UCSF-AR).":[76],"Mestre":[77,381],".":[86],"Especialista":[87,396],"Supervis\u00e3o":[89],"Administra\u00e7\u00e3o":[91],"Escolar,":[92],"Psicopedagogia,":[93],"Pedagogia":[94,121],"Empresarial,":[95],"Gest\u00e3o":[96],"P\u00fablica,":[97],"Seguran\u00e7a":[98,110],"do":[99,111,124,126,139,214,225,297,299,330,407,429],"Trabalho":[100,112],"com":[101,131,248,367],"\u00canfase":[102],"Meio":[104],"Ambiente":[105],"Sustentabilidade,":[107],"Sa\u00fade":[108],"Direito":[114],"P\u00fablico.":[115],"Licenciado":[116],"Sociologia":[118],"Universidade":[123,185,212,295],"Estado":[125,298],"Rio":[127,215,300,430],"Janeiro":[129,217,302,432],"(UERJ),":[130],"dupla":[132],"habilita\u00e7\u00e3o":[133],"Magist\u00e9rio":[135,143],"das":[136],"Mat\u00e9rias":[137],"Pedag\u00f3gicas":[138],"Ensino":[140,408],"M\u00e9dio":[141],"Jovens":[147],"Adultos.":[149],"Foi":[150],"professor":[151],"supervisor":[153],"educacional":[154],"ETESHJS":[156],"no":[157,172,307,324],"per\u00edodo":[158,173],"2011":[160],"a":[161,166,176],"2025":[162],"e,":[163],"atualmente,":[164],"exerce":[165],"fun\u00e7\u00e3o":[167],"cogestor":[169],"institui\u00e7\u00e3o":[171],"2026":[175],"2028.":[177],"[2]":[178],"Graduado":[179,390],"Ci\u00eancia":[181,190,245],"Computa\u00e7\u00e3o":[183,253],"Gama":[186],"Filho,":[187],"mestre":[188,282],"Tecnologia":[192],"Nucleares":[193],"pelo":[194,204],"Instituto":[195,331],"Engenharia":[197],"Nuclear":[198],"(IEN/CNEN)":[199],"Inform\u00e1tica":[203,209],"Programa":[205,226],"P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o":[207,228],"(PPGI)":[210],"Federal":[213,296],"(UFRJ).":[218],"Professor":[219,406,415],"cursos":[221],"gradua\u00e7\u00e3o":[223],"(Mestrado":[235],"Doutorado)":[237],"UniCarioca.":[239,292,389],"Tem":[240],"experi\u00eancia":[241],"\u00e1rea":[243],"Computa\u00e7\u00e3o,":[247],"\u00eanfase":[249],"Sistemas":[251],"Realidade":[255],"Virtual,":[256],"desenvolvendo":[257,314],"pesquisas":[258,348],"relacionadas":[259],"\u00e0s":[260],"tecnologias":[261,359,363],"digitais":[262,364],"educa\u00e7\u00e3o,":[264,366],"jogos":[265],"digitais,":[266],"gamifica\u00e7\u00e3o,":[267],"realidade":[268],"virtual":[269],"desenvolvimento":[271],"solu\u00e7\u00f5es":[273],"tecnol\u00f3gicas":[274],"para":[275,357],"o":[276],"ensino.":[277],"[3]":[278],"Graduada":[279],"Fonoaudiologia,":[281,352],"doutoranda":[284],"Fonoaudi\u00f3loga":[293],"(UNIRIO),":[303],"atua":[304,339],"como":[305,414],"preceptora":[306],"Hospital":[308],"Universit\u00e1rio":[309],"Gaffr\u00e9e":[310],"Guinle":[312],"(HUGG),":[313],"atividades":[315],"assist\u00eancia":[317,341],"fonoaudiol\u00f3gica,":[318],"ensino":[319],"forma\u00e7\u00e3o":[321],"residentes":[323],"contexto":[325],"hospitalar.":[326],"\u00c9":[327],"tamb\u00e9m":[328],"fonoaudi\u00f3loga":[329],"Nacional":[332],"Surdos":[336],"(INES),":[337],"onde":[338],"cl\u00ednico-fonoaudiol\u00f3gica":[342],"Fonoaudiologia":[345],"Educacional.":[346],"Desenvolve":[347],"nas":[349],"\u00e1reas":[350],"educa\u00e7\u00e3o":[353,355],"inclusiva,":[354],"bil\u00edngue":[356],"surdos,":[358],"assistivas,":[360],"acessibilidade":[361],"publica\u00e7\u00f5es":[368],"artigos":[370],"cient\u00edficos":[371],"cap\u00edtulos":[373],"livro":[375],"nessas":[376],"\u00e1reas.":[377],"Pedagogia,":[392],"Psicologia":[393],"Direito.":[395],"Neuroci\u00eancias":[398],"Aplicadas":[399],"\u00e0":[400],"Aprendizagem":[401],"Tecnol\u00f3gica.":[405],"Fundamental":[409],"\u2013":[410],"Anos":[411],"Iniciais,":[412],"atuando":[413],"Articulador":[416],"(PA)":[417],"um":[419],"Gin\u00e1sio":[420],"Educacional":[421],"Tecnol\u00f3gico":[422],"(GET)":[423],"Secretaria":[425],"Municipal":[426],"(SME-RJ).":[433]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-10-28T10:33:24.094632","created_date":"2026-08-23T00:00:00"}
