{"id":"https://openalex.org/W7166320669","doi":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","title":"ADOPSI KECERDASAN BUATAN SEBAGAI INSTRUMEN KEBIJAKAN EFISIENSI DALAM TRANSFORMASI LAYANAN AKADEMIK PERGURUAN TINGGI","display_name":"ADOPSI KECERDASAN BUATAN SEBAGAI INSTRUMEN KEBIJAKAN EFISIENSI DALAM TRANSFORMASI LAYANAN AKADEMIK PERGURUAN TINGGI","publication_year":2026,"publication_date":"2026-06-27","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7166320669","doi":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405"},"language":"en","primary_location":{"id":"doi:10.51878/edutech.v6i3.12405","doi":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","pdf_url":"https://www.jurnalp4i.com/index.php/edutech/article/download/12405/8084","source":{"id":"https://openalex.org/S4210234057","display_name":"EDUTECH Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","issn_l":"2797-0140","issn":["2797-0140","2797-0590"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"EDUTECH : Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","raw_type":"journal-article"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://www.jurnalp4i.com/index.php/edutech/article/download/12405/8084","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5060998420","display_name":"I Kadek Satria Arsana","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-2926-2656","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-2926-2656"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"I Kadek Satria Arsana","raw_affiliation_strings":["Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5044472809","display_name":"Herman Philips Dolonseda","orcid":"https://orcid.org/0009-0002-0508-3063","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0002-0508-3063"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Herman Philips Dolonseda","raw_affiliation_strings":["Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5034590231","display_name":"Iwan Kandori","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8115-5308","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-8115-5308"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Iwan Kandori","raw_affiliation_strings":["Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5025197998","display_name":"Lidia Aprileny Hutahaean","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Lidia Aprileny Hutahaean","raw_affiliation_strings":["Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5082052778","display_name":"Vinda Afnita","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Vinda Afnita","raw_affiliation_strings":["Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Jurusan Pendidikan Ekonomi Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5016207545","display_name":"Tiara Lestari Paembonan","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I3131162304","display_name":"Manado State University","ror":"https://ror.org/04appkh56","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I3131162304"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Tiara Lestari Paembonan","raw_affiliation_strings":["Program Studi Pendidikan Kimia Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Program Studi Pendidikan Kimia Universitas Negeri Manado, Tondano Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I3131162304"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5010234065","display_name":"Sabriana Oktaviana Gintulangi","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4405274217","display_name":"Universitas Bina Taruna Gorontalo","ror":"https://ror.org/01a18t260","country_code":"ID","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4405274217"]}],"countries":["ID"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Sabriana Oktaviana Gintulangi","raw_affiliation_strings":["Program Studi Ilmu Administrasi Negara Universitas Bina Taruna Gorontalo, Indonesia"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Program Studi Ilmu Administrasi Negara Universitas Bina Taruna Gorontalo, Indonesia","institution_ids":["https://openalex.org/I4405274217"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"6","issue":"3","first_page":"1701","last_page":"1717"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T12408","display_name":"Digital Transformation of Higher Education","score":0.4011000096797943,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T12408","display_name":"Digital Transformation of Higher Education","score":0.4011000096797943,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T14414","display_name":"Artificial Intelligence in Education","score":0.23250000178813934,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10068","display_name":"Technology Adoption and User Behaviour","score":0.17440000176429749,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1802","display_name":"Information Systems and Management"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/18","display_name":"Decision Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-adoption","display_name":"artificial intelligence adoption","score":0.984000027179718},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-adoption-intention","display_name":"AI adoption intention","score":0.8389999866485596},{"id":"https://openalex.org/keywords/digitalization-of-higher-education","display_name":"digitalization of higher education","score":0.8539999723434448},{"id":"https://openalex.org/keywords/budget-efficiency","display_name":"budget efficiency","score":0.9739999771118164},{"id":"https://openalex.org/keywords/technology-readiness","display_name":"technology readiness","score":0.8379999995231628},{"id":"https://openalex.org/keywords/data-security-concerns","display_name":"data security concerns","score":0.9490000009536743},{"id":"https://openalex.org/keywords/public-universities","display_name":"public universities","score":0.9649999737739563},{"id":"https://openalex.org/keywords/eastern-indonesia","display_name":"Eastern Indonesia","score":0.781000018119812},{"id":"https://openalex.org/keywords/university-staff-perceptions","display_name":"university staff perceptions","score":0.5529999732971191},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-governance","display_name":"AI governance","score":0.3230000138282776},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-ethics","display_name":"AI ethics","score":0.3059999942779541},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-regulation","display_name":"AI regulation","score":0.328000009059906},{"id":"https://openalex.org/keywords/ai-ethics-training","display_name":"AI ethics training","score":0.3160000145435333}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C71104824","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1476639","display_name":"Structural equation modeling","level":2,"score":0.5098999738693237},{"id":"https://openalex.org/C56739046","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q192060","display_name":"Knowledge management","level":1,"score":0.4311999976634979},{"id":"https://openalex.org/C144133560","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q4830453","display_name":"Business","level":0,"score":0.40950000286102295},{"id":"https://openalex.org/C178550888","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2043282","display_name":"Business administration","level":1,"score":0.40230000019073486},{"id":"https://openalex.org/C39549134","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q133080","display_name":"Public relations","level":1,"score":0.39989998936653137},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.39890000224113464},{"id":"https://openalex.org/C2780378061","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q25351891","display_name":"Service (business)","level":2,"score":0.36329999566078186},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.36039999127388},{"id":"https://openalex.org/C187736073","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2920921","display_name":"Management","level":1,"score":0.35359999537467957},{"id":"https://openalex.org/C19417346","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7922","display_name":"Pedagogy","level":1,"score":0.32919999957084656},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.3212999999523163},{"id":"https://openalex.org/C120912362","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q136822","display_name":"Higher education","level":2,"score":0.29649999737739563},{"id":"https://openalex.org/C127413603","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11023","display_name":"Engineering","level":0,"score":0.2806999981403351},{"id":"https://openalex.org/C2780110086","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q161837","display_name":"Public service","level":2,"score":0.26669999957084656},{"id":"https://openalex.org/C170007233","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q211017","display_name":"E-Government","level":3,"score":0.2590999901294708},{"id":"https://openalex.org/C162853370","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q39809","display_name":"Marketing","level":1,"score":0.2515999972820282}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.51878/edutech.v6i3.12405","doi":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","pdf_url":"https://www.jurnalp4i.com/index.php/edutech/article/download/12405/8084","source":{"id":"https://openalex.org/S4210234057","display_name":"EDUTECH Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","issn_l":"2797-0140","issn":["2797-0140","2797-0590"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"EDUTECH : Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","raw_type":"journal-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.51878/edutech.v6i3.12405","doi":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.51878/edutech.v6i3.12405","pdf_url":"https://www.jurnalp4i.com/index.php/edutech/article/download/12405/8084","source":{"id":"https://openalex.org/S4210234057","display_name":"EDUTECH Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","issn_l":"2797-0140","issn":["2797-0140","2797-0590"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"EDUTECH : Jurnal Inovasi Pendidikan Berbantuan Teknologi","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"display_name":"Quality education","id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.8991000056266785},{"display_name":"Industry, innovation and infrastructure","id":"https://metadata.un.org/sdg/9","score":0.5378999710083008}],"study_designs":[{"display_name":"Observational Study","id":"https://openalex.org/study-designs/observational-study"}],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7166320669.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7166320669.grobid-xml"},"referenced_works_count":24,"referenced_works":["https://openalex.org/W1521104973","https://openalex.org/W1791587663","https://openalex.org/W2162180338","https://openalex.org/W2884686506","https://openalex.org/W2955156490","https://openalex.org/W2969625533","https://openalex.org/W3017131514","https://openalex.org/W3156745125","https://openalex.org/W4214881823","https://openalex.org/W4286515929","https://openalex.org/W4366783381","https://openalex.org/W4386098991","https://openalex.org/W4386285839","https://openalex.org/W4387379065","https://openalex.org/W4405586205","https://openalex.org/W4409388284","https://openalex.org/W4411610361","https://openalex.org/W7128953254","https://openalex.org/W7129373279","https://openalex.org/W7139046123","https://openalex.org/W7156379351","https://openalex.org/W7161163332","https://openalex.org/W7162120832","https://openalex.org/W7162524525"],"related_works":["https://openalex.org/W7153777597","https://openalex.org/W7095020487","https://openalex.org/W7170032315","https://openalex.org/W7221280271","https://openalex.org/W7223213031","https://openalex.org/W4413952349","https://openalex.org/W4410474276","https://openalex.org/W7130323905","https://openalex.org/W7211985529","https://openalex.org/W4413884671"],"abstract_inverted_index":{"ABSTRACT":[0],"The":[1,125],"ongoing":[2],"digital":[3,163],"transformation":[4],"of":[5,12,116],"higher":[6],"education":[7],"has":[8],"accelerated":[9],"the":[10,28,114,117],"integration":[11],"Artificial":[13],"Intelligence":[14],"(AI)":[15],"as":[16],"a":[17,100,152],"strategic":[18],"instrument":[19],"for":[20],"improving":[21],"academic":[22,78,95],"services":[23],"and":[24,46,63,72,81,96,102,134],"institutional":[25,42,57,68,131,143],"management.":[26],"Nevertheless,":[27],"extent":[29],"to":[30,77],"which":[31],"AI":[32,69,144,157,213,315,351],"is":[33],"adopted":[34],"remains":[35],"uneven,":[36],"reflecting":[37],"differences":[38],"in":[39,84],"organizational":[40],"readiness,":[41,56,130],"support,":[43,59,133],"user":[44],"perceptions,":[45],"concerns":[47,150],"over":[48],"data":[49,60,148,285],"security.":[50],"This":[51],"study":[52],"investigates":[53],"how":[54,73],"technological":[55,129],"policy":[58,132],"security":[61,149],"concerns,":[62],"perceived":[64,135],"efficiency":[65,80,83,136],"benefits":[66,137],"shape":[67],"adoption":[70,145,158],"intentions":[71,75],"these":[74],"contribute":[76],"service":[79],"budget":[82],"public":[85],"universities":[86],"across":[87],"Eastern":[88],"Indonesia.":[89],"Data":[90],"were":[91,122],"collected":[92],"from":[93],"256":[94,233],"administrative":[97],"staff":[98],"through":[99],"survey":[101],"analyzed":[103],"using":[104],"Partial":[105,244],"Least":[106,245],"Squares":[107,246],"Structural":[108,247],"Equation":[109,248],"Modeling":[110,249],"(PLS-SEM).":[111],"To":[112],"enrich":[113],"interpretation":[115],"quantitative":[118],"findings,":[119],"semi-structured":[120],"interviews":[121],"subsequently":[123],"conducted.":[124],"results":[126],"indicate":[127],"that":[128],"exert":[138],"significant":[139,153],"positive":[140],"effects":[141],"on":[142],"intention,":[146],"whereas":[147],"have":[151],"negative":[154],"effect.":[155],"Furthermore,":[156],"intention":[159],"significantly.":[160],"ABSTRAK":[161],"Transformasi":[162],"di":[164,229],"lingkungan":[165],"perguruan":[166,226],"tinggi":[167,227],"mendorong":[168],"pemanfaatan":[169,350],"kecerdasan":[170],"buatan":[171],"(Artificial":[172],"Intelligence/AI)":[173],"sebagai":[174,305],"bagian":[175],"dari":[176],"strategi":[177],"peningkatan":[178],"mutu":[179],"layanan":[180,220,298],"dan":[181,222,235,269,275,323,345,356],"efektivitas":[182],"pengelolaan":[183,324],"institusi.":[184,338],"Namun,":[185],"implementasinya":[186,327],"belum":[187,333],"berlangsung":[188],"secara":[189,353],"merata":[190],"karena":[191],"dipengaruhi":[192],"oleh":[193],"kesiapan":[194,264],"organisasi,":[195],"kebijakan":[196,267,344],"internal,":[197],"persepsi":[198,270],"pengguna,":[199],"serta":[200,303],"isu":[201],"keamanan":[202,284],"data.":[203],"Penelitian":[204],"ini":[205,340],"mengeksplorasi":[206],"keterkaitan":[207],"faktor-faktor":[208],"tersebut":[209,293],"dengan":[210],"niat":[211,278],"adopsi":[212,292],"institusional":[214],"sekaligus":[215],"menelaah":[216],"implikasinya":[217],"terhadap":[218,277],"efisiensi":[219,223,272,297,301],"akademik":[221,299],"anggaran":[224,302],"pada":[225],"negeri":[228],"Indonesia":[230],"Timur.":[231],"Sebanyak":[232],"dosen":[234],"tenaga":[236],"kependidikan":[237],"berpartisipasi":[238],"dalam":[239,318,335],"survei":[240],"yang":[241,289],"dianalisis":[242],"menggunakan":[243],"(PLS-SEM),":[250],"kemudian":[251],"dilengkapi":[252],"melalui":[253],"wawancara":[254],"semi-terstruktur":[255],"untuk":[256],"memperkaya":[257],"interpretasi":[258],"hasil":[259],"kuantitatif.":[260],"Analisis":[261],"menunjukkan":[262],"bahwa":[263,314],"teknologi,":[265],"dukungan":[266],"institusional,":[268],"manfaat":[271],"berkontribusi":[273],"positif":[274],"signifikan":[276],"mengadopsi":[279],"AI,":[280],"sedangkan":[281],"kekhawatiran":[282],"mengenai":[283],"memberikan":[286],"pengaruh":[287],"negatif":[288],"signifikan.":[290],"Niat":[291],"juga":[294],"terbukti":[295],"meningkatkan":[296],"maupun":[300],"berperan":[304],"mediator":[306],"bagi":[307],"seluruh":[308],"faktor":[309],"anteseden.":[310],"Temuan":[311],"kualitatif":[312],"memperlihatkan":[313],"telah":[316],"dimanfaatkan":[317],"penyusunan":[319],"dokumen":[320],"akademik,":[321],"administrasi,":[322],"informasi,":[325],"tetapi":[326],"masih":[328],"didominasi":[329],"inisiatif":[330],"individu":[331],"sehingga":[332],"terintegrasi":[334],"tata":[336,347],"kelola":[337,348],"Kondisi":[339],"menegaskan":[341],"pentingnya":[342],"penguatan":[343],"mekanisme":[346],"agar":[349],"berkembang":[352],"terarah,":[354],"terkoordinasi,":[355],"berkelanjutan.":[357]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-04T10:54:05.112534","created_date":"2026-06-28T00:00:00"}
