{"id":"https://openalex.org/W7154459282","doi":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","title":"\u00c9 poss\u00edvel aprender habilidades para discuss\u00e3o democr\u00e1tica? Um experimento sobre capacita\u00e7\u00e3o deliberativa com temas controversos","display_name":"\u00c9 poss\u00edvel aprender habilidades para discuss\u00e3o democr\u00e1tica? Um experimento sobre capacita\u00e7\u00e3o deliberativa com temas controversos","publication_year":2026,"publication_date":"2026-01-01","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7154459282","doi":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","doi":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210170281","display_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","issn_l":"0103-3352","issn":["0103-3352","2178-4884"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":true,"listed_in":["anvur-scientific","cwts-core","doaj","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312099","host_organization_name":"Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312099"],"host_organization_lineage_names":["Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","raw_type":"journal-article"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref","doaj"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","any_repository_has_fulltext":null},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5087882104","display_name":"Rousiley C. M. Maia","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8123-2406","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-8123-2406"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I110200422","display_name":"Universidade Federal de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/0176yjw32","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I110200422"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Rousiley C. M. Maia","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal de Minas Gerais,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-8123-2406","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal de Minas Gerais,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I110200422"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5081442155","display_name":"Augusto Veloso Le\u00e3o","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-0036-4982","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-0036-4982"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I110200422","display_name":"Universidade Federal de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/0176yjw32","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I110200422"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Augusto Veloso Le\u00e3o","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal de Minas Gerais,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-0036-4982","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal de Minas Gerais,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I110200422"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5105031846","display_name":"Leonardo Santa In\u00eas Cunha","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4796-7529","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-4796-7529"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I68106152","display_name":"Universidade Federal de Goi\u00e1s","ror":"https://ror.org/0039d5757","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I68106152"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Leonardo Santa In\u00eas","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal de Goi\u00e1s,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4796-7529","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal de Goi\u00e1s,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I68106152"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5018263779","display_name":"Fernanda Nalon Sanglard","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4335-7926","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-4335-7926"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I170935008","display_name":"Pontif\u00edcia Universidade Cat\u00f3lica de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/03j1rr444","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I170935008"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Fernanda Nalon Sanglard","raw_affiliation_strings":["Pontif\u00edcia Universidade Cat\u00f3lica de Minas Gerais,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-4335-7926","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Pontif\u00edcia Universidade Cat\u00f3lica de Minas Gerais,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I170935008"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5011480643","display_name":"\u00c9rica Anita Baptista","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3154-3820","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-3154-3820"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4405264959","display_name":"Instituto Brasileiro de Ensino, Desenvolvimento e Pesquisa","ror":"https://ror.org/03f8k6a86","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4405264959"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"\u00c9rica Anita Baptista","raw_affiliation_strings":["Programa de P\u00f3s-gradua\u00e7\u00e3o em Comunica\u00e7\u00e3o do Instituto Brasileiro de Ensino, Desenvolvimento e Pesquisa (IDP),  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3154-3820","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Programa de P\u00f3s-gradua\u00e7\u00e3o em Comunica\u00e7\u00e3o do Instituto Brasileiro de Ensino, Desenvolvimento e Pesquisa (IDP),  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I4405264959"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5074957393","display_name":"Gabriella Hauber","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-6848-2518","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-6848-2518"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I1283613182","display_name":"Universidade Tecnol\u00f3gica Federal do Paran\u00e1","ror":"https://ror.org/002v2kq79","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I1283613182"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Gabriella Hauber","raw_affiliation_strings":["Universidade Tecnol\u00f3gica Federal do Paran\u00e1,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0001-6848-2518","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Tecnol\u00f3gica Federal do Paran\u00e1,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I1283613182"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5013074632","display_name":"Danila Cal","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-3243-8368","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-3243-8368"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I59606676","display_name":"Universidade Federal do Par\u00e1","ror":"https://ror.org/03q9sr818","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I59606676"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Danila Cal","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal do Par\u00e1,  Brasil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-3243-8368","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Par\u00e1,  Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I59606676"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":6,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":false,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":"45","issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T13291","display_name":"Political Theory and Democracy","score":0.6401000022888184,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3320","display_name":"Political Science and International Relations"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T13291","display_name":"Political Theory and Democracy","score":0.6401000022888184,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3320","display_name":"Political Science and International Relations"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13774","display_name":"Citizenship Education and Democracy","score":0.1931000053882599,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11859","display_name":"Educator Training and Historical Pedagogy","score":0.11330000311136246,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/deliberative-democracy","display_name":"deliberative democracy","score":0.9829999804496765},{"id":"https://openalex.org/keywords/controversial-issues","display_name":"controversial issues","score":0.7329999804496765},{"id":"https://openalex.org/keywords/personal-storytelling","display_name":"personal storytelling","score":0.6309999823570251},{"id":"https://openalex.org/keywords/youth","display_name":"youth","score":0.48100000619888306},{"id":"https://openalex.org/keywords/public-schools","display_name":"public schools","score":0.9729999899864197},{"id":"https://openalex.org/keywords/experimental-intervention","display_name":"experimental intervention","score":0.3440000116825104},{"id":"https://openalex.org/keywords/behavior-change","display_name":"behavior change","score":0.6079999804496765},{"id":"https://openalex.org/keywords/socioeconomic-differences","display_name":"socioeconomic differences","score":0.5239999890327454}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.46650001406669617},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.43070000410079956},{"id":"https://openalex.org/C9652623","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q190109","display_name":"Field (mathematics)","level":2,"score":0.375},{"id":"https://openalex.org/C2777855551","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q12310021","display_name":"Subject (documents)","level":2,"score":0.35249999165534973},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.3075999915599823},{"id":"https://openalex.org/C111472728","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9471","display_name":"Epistemology","level":1,"score":0.2939000129699707},{"id":"https://openalex.org/C19417346","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7922","display_name":"Pedagogy","level":1,"score":0.29030001163482666},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.28700000047683716},{"id":"https://openalex.org/C94625758","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7163","display_name":"Politics","level":2,"score":0.272599995136261},{"id":"https://openalex.org/C199033989","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1318295","display_name":"Narrative","level":2,"score":0.2671000063419342},{"id":"https://openalex.org/C158071213","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7257","display_name":"Ideology","level":3,"score":0.2653000056743622}],"mesh":[],"locations_count":2,"locations":[{"id":"doi:10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","doi":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210170281","display_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","issn_l":"0103-3352","issn":["0103-3352","2178-4884"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":true,"listed_in":["anvur-scientific","cwts-core","doaj","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312099","host_organization_name":"Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312099"],"host_organization_lineage_names":["Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","raw_type":"journal-article"},{"id":"doi:10.1590/scielopreprints.14705","doi":"https://doi.org/10.1590/scielopreprints.14705","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/scielopreprints.14705","pdf_url":"https://preprints.scielo.org/index.php/scielo/preprint/download/14705/28234/28969","source":null,"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"posted-content"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","doi":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/0103-3352.2026.45.292203pt","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210170281","display_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","issn_l":"0103-3352","issn":["0103-3352","2178-4884"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":true,"listed_in":["anvur-scientific","cwts-core","doaj","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312099","host_organization_name":"Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312099"],"host_organization_lineage_names":["Instituto de Ci\u00eancia Pol\u00edtica da Universidade de Bras\u00edlia"],"type":"journal"},"license":"cc-by","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Brasileira de Ci\u00eancia Pol\u00edtica","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","display_name":"Quality education","score":0.9235000014305115},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/16","display_name":"Peace, justice, and strong institutions","score":0.8999999761581421}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7154459282.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7154459282.grobid-xml"},"referenced_works_count":52,"referenced_works":["https://openalex.org/W645693507","https://openalex.org/W1494717790","https://openalex.org/W1973168307","https://openalex.org/W2000951090","https://openalex.org/W2009595682","https://openalex.org/W2015263271","https://openalex.org/W2016191998","https://openalex.org/W2020761683","https://openalex.org/W2022876503","https://openalex.org/W2046436075","https://openalex.org/W2049131420","https://openalex.org/W2066488390","https://openalex.org/W2100602508","https://openalex.org/W2106559210","https://openalex.org/W2114976936","https://openalex.org/W2115495588","https://openalex.org/W2133485125","https://openalex.org/W2138290169","https://openalex.org/W2141146702","https://openalex.org/W2151544484","https://openalex.org/W2153780938","https://openalex.org/W2163076342","https://openalex.org/W2164686699","https://openalex.org/W2221427327","https://openalex.org/W2312321635","https://openalex.org/W2343322822","https://openalex.org/W2489842100","https://openalex.org/W2771867712","https://openalex.org/W2784214894","https://openalex.org/W2802558528","https://openalex.org/W2888002994","https://openalex.org/W2890588792","https://openalex.org/W2905100241","https://openalex.org/W2909824804","https://openalex.org/W2939800931","https://openalex.org/W2994581366","https://openalex.org/W3003595412","https://openalex.org/W3004540013","https://openalex.org/W3082015472","https://openalex.org/W3086164078","https://openalex.org/W3164852226","https://openalex.org/W4241585383","https://openalex.org/W4246866094","https://openalex.org/W4310532352","https://openalex.org/W4319156611","https://openalex.org/W4323667143","https://openalex.org/W4386434794","https://openalex.org/W4386448484","https://openalex.org/W4387883221","https://openalex.org/W4395087397","https://openalex.org/W4400944891","https://openalex.org/W4409233376"],"related_works":["https://openalex.org/W7154454957","https://openalex.org/W4400944891","https://openalex.org/W4415642163","https://openalex.org/W2911165358","https://openalex.org/W2283837322","https://openalex.org/W1601136866","https://openalex.org/W4288431725","https://openalex.org/W4386434794","https://openalex.org/W6999695350","https://openalex.org/W3126275051"],"abstract_inverted_index":{"Resumo:":[0],"Este":[1,139],"artigo":[2,140],"tem":[3],"como":[4,87],"objetivo":[5],"discutir":[6],"a":[7,21,24,64],"aplica\u00e7\u00e3o":[8],"dos":[9,126],"princ\u00edpios":[10],"da":[11,59,66],"democracia":[12],"deliberativa":[13],"ao":[14],"ensino":[15,159],"e":[16,41,53,73,93,103,105,108,116,128,149,160,179],"desenvolvimento":[17],"de":[18,26,29,33,48,71,78,84,89,91,106,119,124,154,162,177],"habilidades":[19,80,163],"para":[20,75,95,100,114,129,142,156,164],"discuss\u00e3o":[22,85],"democr\u00e1tica,":[23],"partir":[25],"um":[27],"experimento":[28],"campo":[30],"com":[31,50,69,174],"mais":[32],"500":[34],"jovens":[35],"em":[36,44,54,81,132,135,182],"escolas":[37],"p\u00fablicas":[38],"entre":[39],"2018":[40],"2022.":[42],"Fundamentadas":[43],"estudos":[45],"sobre":[46,167],"assembleias":[47],"cidad\u00e3os":[49],"desenho":[51],"deliberativo":[52],"iniciativas":[55],"recentes":[56],"no":[57],"setor":[58],"educa\u00e7\u00e3o,":[60],"as":[61],"an\u00e1lises":[62],"destacam":[63],"import\u00e2ncia":[65],"pesquisa":[67,155],"experimental,":[68],"grupos":[70,133],"tratamento":[72],"controle,":[74],"examinar":[76],"desempenho":[77],"diferentes":[79],"pr\u00e1ticas":[82],"concretas":[83],"-":[86,170],"compet\u00eancias":[88],"justifica\u00e7\u00e3o":[90],"prefer\u00eancias":[92],"aptid\u00e3o":[94],"contar":[96],"hist\u00f3rias":[97],"pessoais":[98],"pertinentes":[99],"sustentar":[101],"posi\u00e7\u00f5es":[102],"preocupa\u00e7\u00f5es;":[104],"inclus\u00e3o":[107],"engajamento":[109],"respeitoso.":[110],"S\u00e3o":[111],"focalizados":[112],"desafios":[113],"observar":[115],"mensurar":[117],"efeitos":[118],"oficinas":[120],"program\u00e1ticas":[121],"na":[122,146],"mudan\u00e7a":[123],"comportamento":[125],"participantes":[127],"detectar":[130],"diferen\u00e7as":[131],"localizados":[134],"distintos":[136],"contextos":[137],"socioecon\u00f4micos.":[138],"contribui":[141],"preencher":[143],"uma":[144,152,171],"lacuna":[145],"literatura":[147],"atual":[148],"fazer":[150],"avan\u00e7ar":[151],"agenda":[153],"motivar":[157],"o":[158],"treino":[161],"discuss\u00f5es":[165],"democr\u00e1ticas":[166],"temas":[168],"pol\u00eamicos":[169],"\u00e1rea":[172],"incipiente":[173],"grande":[175],"potencial":[176],"replica\u00e7\u00e3o":[178],"interven\u00e7\u00e3o":[180],"social":[181],"ampla":[183],"escala.":[184]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-12T12:28:57.059296","created_date":"2026-04-16T00:00:00"}
