{"id":"https://openalex.org/W7134264591","doi":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","title":"Determinantes del bajo rendimiento del alumnado espa\u00f1ol en comprensi\u00f3n lectora en PISA: Un enfoque de machine learning","display_name":"Determinantes del bajo rendimiento del alumnado espa\u00f1ol en comprensi\u00f3n lectora en PISA: Un enfoque de machine learning","publication_year":2026,"publication_date":"2026-03-06","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7134264591","doi":"https://doi.org/10.6018/rie.650791"},"language":"es","primary_location":{"id":"doi:10.6018/rie.650791","doi":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","pdf_url":"https://revistas.um.es/rie/article/download/650791/397671","source":{"id":"https://openalex.org/S4210172987","display_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","issn_l":"0212-4068","issn":["0212-4068","1989-9106"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["anvur-scientific","ddh","doaj","erih-plus","fecyt-seal","jufo-1","latindex","norway-1","poland-40","russia-white-list-1"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321220","host_organization_name":"Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321220"],"host_organization_lineage_names":["Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","raw_type":"journal-article"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://revistas.um.es/rie/article/download/650791/397671","any_repository_has_fulltext":true},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5055008017","display_name":"Alexander Constante-Amores","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-2024-9615","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-2024-9615"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I59946547","display_name":"Camilo Jos\u00e9 Cela University","ror":"https://ror.org/03f6h9044","country_code":"ES","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I59946547"]}],"countries":["ES"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Alexander Constante Amores","raw_affiliation_strings":["Universidad Camilo Jos\u00e9 Cel\u00e1"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-2024-9615","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Camilo Jos\u00e9 Cel\u00e1","institution_ids":["https://openalex.org/I59946547"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5017918529","display_name":"Delia Arroyo Resino","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3784-7745","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-3784-7745"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I121748325","display_name":"Universidad Complutense de Madrid","ror":"https://ror.org/02p0gd045","country_code":"ES","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I121748325"]}],"countries":["ES"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Delia Arroyo Resino","raw_affiliation_strings":["Universidad Complutense de Madrid"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3784-7745","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Complutense de Madrid","institution_ids":["https://openalex.org/I121748325"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5018910272","display_name":"Enrique Navarro Asencio","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3052-146X","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-3052-146X"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I121748325","display_name":"Universidad Complutense de Madrid","ror":"https://ror.org/02p0gd045","country_code":"ES","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I121748325"]}],"countries":["ES"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Enrique Navarro Asencio","raw_affiliation_strings":["Universidad Complutense de Madrid"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3052-146X","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Complutense de Madrid","institution_ids":["https://openalex.org/I121748325"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5090538938","display_name":"Mar\u00eda Castro Morera","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-2597-3621","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-2597-3621"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I121748325","display_name":"Universidad Complutense de Madrid","ror":"https://ror.org/02p0gd045","country_code":"ES","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I121748325"]}],"countries":["ES"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Mar\u00eda Castro Morera","raw_affiliation_strings":["Universidad Complutense de Madrid"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-2597-3621","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Complutense de Madrid","institution_ids":["https://openalex.org/I121748325"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":"44","first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T10103","display_name":"Reading and Literacy Development","score":0.3237000107765198,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3204","display_name":"Developmental and Educational Psychology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/32","display_name":"Psychology"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T10103","display_name":"Reading and Literacy Development","score":0.3237000107765198,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3204","display_name":"Developmental and Educational Psychology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/32","display_name":"Psychology"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10674","display_name":"School Choice and Performance","score":0.302700012922287,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13929","display_name":"Educational Outcomes and Influences","score":0.11829999834299088,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/reading-comprehension","display_name":"reading comprehension","score":0.9340000152587891},{"id":"https://openalex.org/keywords/pisa-2018","display_name":"PISA 2018","score":0.9259999990463257},{"id":"https://openalex.org/keywords/spanish-students","display_name":"Spanish students","score":0.7490000128746033},{"id":"https://openalex.org/keywords/non-cognitive-factors","display_name":"non-intellectual factors","score":0.7580000162124634},{"id":"https://openalex.org/keywords/metacognition","display_name":"metacognition","score":0.984000027179718},{"id":"https://openalex.org/keywords/educational-process","display_name":"educational process","score":0.6650000214576721},{"id":"https://openalex.org/keywords/socioeconomic-factors","display_name":"socioeconomic factors","score":0.6629999876022339}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.5983999967575073},{"id":"https://openalex.org/C2779343474","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3109175","display_name":"Context (archaeology)","level":2,"score":0.45509999990463257},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.39899998903274536},{"id":"https://openalex.org/C142362112","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q735","display_name":"Art","level":0,"score":0.2720000147819519},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.26809999346733093},{"id":"https://openalex.org/C2983454672","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q14623204","display_name":"Secondary education","level":2,"score":0.2630000114440918},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.26179999113082886},{"id":"https://openalex.org/C121332964","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q413","display_name":"Physics","level":0,"score":0.24279999732971191},{"id":"https://openalex.org/C2777267654","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3519023","display_name":"Test (biology)","level":2,"score":0.22139999270439148},{"id":"https://openalex.org/C182365436","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q50701","display_name":"Variable (mathematics)","level":2,"score":0.21619999408721924}],"mesh":[],"locations_count":3,"locations":[{"id":"doi:10.6018/rie.650791","doi":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","pdf_url":"https://revistas.um.es/rie/article/download/650791/397671","source":{"id":"https://openalex.org/S4210172987","display_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","issn_l":"0212-4068","issn":["0212-4068","1989-9106"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["anvur-scientific","ddh","doaj","erih-plus","fecyt-seal","jufo-1","latindex","norway-1","poland-40","russia-white-list-1"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321220","host_organization_name":"Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321220"],"host_organization_lineage_names":["Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","raw_type":"journal-article"},{"id":"pmh:oai:revistas.um.es:article/650791","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://revistas.um.es/rie/article/view/650791","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4210172987","display_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","issn_l":"0212-4068","issn":["0212-4068","1989-9106"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["anvur-scientific","ddh","doaj","erih-plus","fecyt-seal","jufo-1","latindex","norway-1","poland-40","russia-white-list-1"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321220","host_organization_name":"Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321220"],"host_organization_lineage_names":["Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"1989-9106","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},{"id":"pmh:oai:hispana.mcu.es:61682242","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196108","display_name":"Hispana","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":null,"raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.6018/rie.650791","doi":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.6018/rie.650791","pdf_url":"https://revistas.um.es/rie/article/download/650791/397671","source":{"id":"https://openalex.org/S4210172987","display_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","issn_l":"0212-4068","issn":["0212-4068","1989-9106"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["anvur-scientific","ddh","doaj","erih-plus","fecyt-seal","jufo-1","latindex","norway-1","poland-40","russia-white-list-1"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321220","host_organization_name":"Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321220"],"host_organization_lineage_names":["Asociaci\u00f3n Interuniversitaria de Investigacion Pedagogica (AIDIPE)"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc-nd","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-nd","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista de Investigaci\u00f3n Educativa","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"display_name":"Quality education","id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.9235000014305115}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7134264591.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7134264591.grobid-xml"},"referenced_works_count":38,"referenced_works":["https://openalex.org/W812069187","https://openalex.org/W1562108777","https://openalex.org/W1985082033","https://openalex.org/W2008585658","https://openalex.org/W2019655958","https://openalex.org/W2022581073","https://openalex.org/W2110890125","https://openalex.org/W2495747126","https://openalex.org/W2560687937","https://openalex.org/W2772888012","https://openalex.org/W2804590117","https://openalex.org/W2809275145","https://openalex.org/W2896152135","https://openalex.org/W2904174261","https://openalex.org/W2911065975","https://openalex.org/W2911952243","https://openalex.org/W2911964244","https://openalex.org/W2941238187","https://openalex.org/W2995405141","https://openalex.org/W2996669722","https://openalex.org/W3001831631","https://openalex.org/W3004221511","https://openalex.org/W3014274606","https://openalex.org/W3015576758","https://openalex.org/W3154681675","https://openalex.org/W3163373320","https://openalex.org/W3198177344","https://openalex.org/W4213161634","https://openalex.org/W4224272610","https://openalex.org/W4230616807","https://openalex.org/W4234573650","https://openalex.org/W4235715501","https://openalex.org/W4293795199","https://openalex.org/W4392353962","https://openalex.org/W4399175892","https://openalex.org/W4400131702","https://openalex.org/W4402472198","https://openalex.org/W4403241927"],"related_works":["https://openalex.org/W4400131702","https://openalex.org/W4411701975","https://openalex.org/W6999634657","https://openalex.org/W2520048721","https://openalex.org/W3108679056","https://openalex.org/W1562108777","https://openalex.org/W7008674076","https://openalex.org/W3171358893","https://openalex.org/W7206231724","https://openalex.org/W6939753301"],"abstract_inverted_index":{"El":[0,139],"bajo":[1,35,80,173],"rendimiento":[2,76,174],"en":[3,56,171],"comprensi\u00f3n":[4],"lectora":[5],"es":[6,24,62],"uno":[7],"de":[8,21,28,46,89,95,102,134,161,183],"los":[9,26,96,122,165],"grandes":[10],"problemas":[11],"del":[12],"sistema":[13],"educativo":[14,163,187],"espa\u00f1ol.":[15],"Debido":[16],"a":[17,33,193],"esto,":[18],"el":[19,93,100,130,172],"objetivo":[20],"dicho":[22],"trabajo":[23],"estudiar":[25],"determinantes":[27,194],"contexto":[29],"que":[30,54,157],"se":[31,40,68,85,98,108,153,179],"asocian":[32],"este":[34,185],"desempe\u00f1o":[36],"lector.":[37,175],"La":[38,59],"muestra":[39],"encuentra":[41],"conformada":[42],"por":[43,143],"un":[44,87,147],"total":[45,88],"35943":[47],"estudiantes":[48,125],"espa\u00f1oles/as":[49],"y":[50,74,77,107,123,126,132,164,169,196],"1089":[51],"centros":[52],"educativos":[53],"participaron":[55],"PISA":[57],"2018.":[58],"variable":[60,136],"criterio":[61],"la":[63,66,135,155,181],"competencia":[64],"lectora,":[65],"cual":[67],"ha":[69],"dicotomizado":[70],"(0":[71],"=":[72,79],"medio":[73],"alto":[75],"1":[78],"rendimiento).":[81],"Como":[82],"variables":[83,117,160],"independientes":[84],"seleccionaron":[86],"721":[90],"predictores.":[91],"Para":[92],"an\u00e1lisis":[94],"datos":[97],"aplic\u00f3":[99],"algoritmo":[101],"machine":[103],"learning":[104],"Random":[105],"Forest":[106],"realiz\u00f3":[109],"una":[110,189],"regresi\u00f3n":[111],"log\u00edstica":[112],"binaria":[113],"multinivel.":[114],"Las":[115],"30":[116],"m\u00e1s":[118,197],"importantes":[119],"relacionadas":[120],"con":[121],"las":[124,150,159],"centro":[127],"escolar":[128],"explican":[129,146],"46%":[131],"24%":[133],"criterio,":[137],"respectivamente.":[138],"modelo":[140],"final":[141],"(formado":[142],"ambos":[144],"predictores)":[145],"47%.":[148],"Entre":[149],"principales":[151],"conclusiones":[152],"destaca":[154],"relevancia":[156],"tienen":[158],"proceso":[162],"constructos":[166],"no":[167],"cognitivos":[168],"meta-cognitivos":[170],"Por":[176],"lo":[177],"tanto,":[178],"subraya":[180],"importancia":[182],"trabajar":[184],"fen\u00f3meno":[186],"desde":[188],"perspectiva":[190],"menos":[191],"vinculada":[192],"socioecon\u00f3micos":[195],"orientada":[198],"hacia":[199],"aspectos":[200],"pedag\u00f3gicos.":[201]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-13T13:42:25.865203","created_date":"2026-03-10T00:00:00"}
