{"id":"https://openalex.org/W7128799015","doi":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","title":"Uma Nova Abordagem Baseada em PSO e Naive Bayes para An\u00e1lise de Base de Dados Desbalanceada de Doen\u00e7a de Chagas","display_name":"Uma Nova Abordagem Baseada em PSO e Naive Bayes para An\u00e1lise de Base de Dados Desbalanceada de Doen\u00e7a de Chagas","publication_year":2026,"publication_date":"2026-02-13","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7128799015","doi":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.5540/03.2026.012.01.0347","doi":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","pdf_url":"https://proceedings.sbmac.org.br/sbmac/article/download/5311/5369","source":{"id":"https://openalex.org/S4210211457","display_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","issn_l":"2359-0793","issn":["2359-0793"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","raw_type":"proceedings-article"},"volume":null,"type":"conference-paper","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://proceedings.sbmac.org.br/sbmac/article/download/5311/5369","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5135554700","display_name":"Andr\u00e9 G. Coimbra","orcid":"https://orcid.org/0009-0005-3652-0010","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0005-3652-0010"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210135831","display_name":"Centro Universit\u00e1rio Monte Serrat","ror":"https://ror.org/03ye93e96","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210135831"]},{"id":"https://openalex.org/I43526919","display_name":"Universidade Estadual de Montes Claros","ror":"https://ror.org/01hewbk46","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I43526919"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Andr\u00e9 G. Coimbra","raw_affiliation_strings":["UNIMONTES"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIMONTES","institution_ids":["https://openalex.org/I4210135831","https://openalex.org/I43526919"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5036191852","display_name":"Matheus Pereira Lib\u00f3rio","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-1411-0553","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-1411-0553"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210135831","display_name":"Centro Universit\u00e1rio Monte Serrat","ror":"https://ror.org/03ye93e96","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210135831"]},{"id":"https://openalex.org/I43526919","display_name":"Universidade Estadual de Montes Claros","ror":"https://ror.org/01hewbk46","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I43526919"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Matheus P. Lib\u00f3rio","raw_affiliation_strings":["UNIMONTES"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIMONTES","institution_ids":["https://openalex.org/I4210135831","https://openalex.org/I43526919"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5102860621","display_name":"Jo\u00e3o Batista Mendes","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-3976-3158","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-3976-3158","https://orcid.org/0000-0002-8257-2891"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210135831","display_name":"Centro Universit\u00e1rio Monte Serrat","ror":"https://ror.org/03ye93e96","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210135831"]},{"id":"https://openalex.org/I43526919","display_name":"Universidade Estadual de Montes Claros","ror":"https://ror.org/01hewbk46","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I43526919"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Jo\u00e3o B. Mendes","raw_affiliation_strings":["UNIMONTES"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIMONTES","institution_ids":["https://openalex.org/I4210135831","https://openalex.org/I43526919"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5076791013","display_name":"Marcos Fl\u00e1vio Silveira Vasconcelos D\u2019\u00c2ngelo","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-5754-3397","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-5754-3397"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210135831","display_name":"Centro Universit\u00e1rio Monte Serrat","ror":"https://ror.org/03ye93e96","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210135831"]},{"id":"https://openalex.org/I43526919","display_name":"Universidade Estadual de Montes Claros","ror":"https://ror.org/01hewbk46","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I43526919"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Marcos F. S. V. D\u2019Angelo","raw_affiliation_strings":["UNIMONTES"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UNIMONTES","institution_ids":["https://openalex.org/I4210135831","https://openalex.org/I43526919"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5007802064","display_name":"Reinaldo M. Palhares","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-2470-4240","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-2470-4240"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I110200422","display_name":"Universidade Federal de Minas Gerais","ror":"https://ror.org/0176yjw32","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I110200422"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Reinaldo M. Palhares","raw_affiliation_strings":["UFMG"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"UFMG","institution_ids":["https://openalex.org/I110200422"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":3,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T11652","display_name":"Imbalanced Data Classification Techniques","score":0.9717000126838684,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1702","display_name":"Artificial Intelligence"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T11652","display_name":"Imbalanced Data Classification Techniques","score":0.9717000126838684,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1702","display_name":"Artificial Intelligence"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11396","display_name":"Artificial Intelligence in Healthcare","score":0.010999999940395355,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3605","display_name":"Health Information Management"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/36","display_name":"Health Professions"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/4","display_name":"Health Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12535","display_name":"Machine Learning and Data Classification","score":0.007699999958276749,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1702","display_name":"Artificial Intelligence"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/chagas-disease","display_name":"Chagas disease","score":0.9980000257492065},{"id":"https://openalex.org/keywords/class-imbalance","display_name":"class imbalance","score":0.7070000171661377},{"id":"https://openalex.org/keywords/particle-swarm-optimization","display_name":"particle swarm optimization","score":0.8289999961853027},{"id":"https://openalex.org/keywords/naive-bayes","display_name":"naive Bayes","score":0.7129999995231628},{"id":"https://openalex.org/keywords/feature-selection","display_name":"feature selection","score":0.7720000147819519},{"id":"https://openalex.org/keywords/hyperparameter-optimization","display_name":"hyperparameter optimization","score":0.8769999742507935},{"id":"https://openalex.org/keywords/minority-class-classification","display_name":"minority class classification","score":0.8809999823570251},{"id":"https://openalex.org/keywords/patient-survival-prediction","display_name":"patient survival prediction","score":0.6209999918937683}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C41008148","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21198","display_name":"Computer science","level":0,"score":0.5062000155448914},{"id":"https://openalex.org/C154945302","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q11660","display_name":"Artificial intelligence","level":1,"score":0.3547999858856201},{"id":"https://openalex.org/C107673813","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q812534","display_name":"Bayesian probability","level":2,"score":0.3427000045776367},{"id":"https://openalex.org/C165064840","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1321061","display_name":"Matching (statistics)","level":2,"score":0.3111000061035156},{"id":"https://openalex.org/C52001869","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q812530","display_name":"Naive Bayes classifier","level":3,"score":0.3027999997138977},{"id":"https://openalex.org/C207201462","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q182505","display_name":"Bayes' theorem","level":3,"score":0.28839999437332153},{"id":"https://openalex.org/C2779343474","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3109175","display_name":"Context (archaeology)","level":2,"score":0.2879999876022339},{"id":"https://openalex.org/C33923547","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q395","display_name":"Mathematics","level":0,"score":0.26930001378059387},{"id":"https://openalex.org/C58471807","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q327120","display_name":"Receiver operating characteristic","level":2,"score":0.2637999951839447},{"id":"https://openalex.org/C160234255","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q812535","display_name":"Bayesian inference","level":3,"score":0.2630000114440918},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.2513999938964844}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.5540/03.2026.012.01.0347","doi":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","pdf_url":"https://proceedings.sbmac.org.br/sbmac/article/download/5311/5369","source":{"id":"https://openalex.org/S4210211457","display_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","issn_l":"2359-0793","issn":["2359-0793"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","raw_type":"proceedings-article"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.5540/03.2026.012.01.0347","doi":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.5540/03.2026.012.01.0347","pdf_url":"https://proceedings.sbmac.org.br/sbmac/article/download/5311/5369","source":{"id":"https://openalex.org/S4210211457","display_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","issn_l":"2359-0793","issn":["2359-0793"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Proceeding Series of the Brazilian Society of Computational and Applied Mathematics","raw_type":"proceedings-article"},"sustainable_development_goals":[{"display_name":"Good health and well-being","id":"https://metadata.un.org/sdg/3","score":0.8048999905586243},{"display_name":"Reduced inequalities","id":"https://metadata.un.org/sdg/10","score":0.7578999996185303}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7128799015.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7128799015.grobid-xml"},"referenced_works_count":1,"referenced_works":["https://openalex.org/W2158698691"],"related_works":["https://openalex.org/W7017378586","https://openalex.org/W4410340288","https://openalex.org/W7009485139","https://openalex.org/W2324198552","https://openalex.org/W7026740222","https://openalex.org/W2339055405","https://openalex.org/W7135120438","https://openalex.org/W2082330869","https://openalex.org/W4415396121","https://openalex.org/W6989887450"],"abstract_inverted_index":{"Este":[0],"artigo":[1],"prop\u00f5e":[2],"uma":[3,124],"abordagem":[4,91],"h\u00edbrida":[5],"combinando":[6],"Otimiza\u00e7\u00e3o":[7],"por":[8,70],"Enxame":[9],"de":[10,21,27,31,39,61,72,105,121],"Part\u00edculas":[11],"(PSO)":[12],"e":[13,41,51,84],"Naive":[14],"Bayes":[15],"(NB)":[16],"para":[17,47,117,127],"melhorar":[18],"a":[19,37,49,90,112],"classifica\u00e7\u00e3o":[20,65,104],"dados":[22],"desbalanceados":[23],"relacionados":[24],"\u00e0":[25],"sobrevida":[26],"pacientes":[28],"com":[29,66,96,119,133],"Doen\u00e7a":[30],"Chagas.":[32],"O":[33],"objetivo":[34],"\u00e9":[35,115],"otimizar":[36],"sele\u00e7\u00e3o":[38],"inst\u00e2ncias":[40],"vari\u00e1veis,":[42],"ajustando":[43],"hiperpar\u00e2metros":[44],"do":[45,53],"NB":[46],"aumentar":[48],"acur\u00e1cia":[50],"generaliza\u00e7\u00e3o":[52],"modelo.":[54],"A":[55],"metodologia":[56],"emprega":[57],"PSO":[58],"na":[59,103],"etapa":[60],"pr\u00e9-processamento,":[62],"seguida":[63],"pela":[64],"NB,":[67],"avaliando":[68],"desempenho":[69],"meio":[71],"m\u00e9tricas":[73],"como":[74],"Area":[75],"Under":[76],"the":[77],"Receiver":[78],"Operating":[79],"Characteristic":[80],"Curve":[81],"(AUC-ROC),":[82],"F1-Score":[83],"sensibilidade.":[85],"Os":[86,108],"resultados":[87,109],"mostram":[88],"que":[89,111],"PSO+NB":[92],"supera":[93],"m\u00e9todos":[94],"tradicionais,":[95],"melhorias":[97],"estatisticamente":[98],"significativas":[99],"(p":[100],"<":[101],"0,05)":[102],"casos":[106],"minorit\u00e1rios.":[107],"evidenciam":[110],"t\u00e9cnica":[113],"proposta":[114],"eficaz":[116],"lidar":[118],"desbalanceamento":[120],"dados,":[122],"oferecendo":[123],"ferramenta":[125],"promissora":[126],"auxiliar":[128],"no":[129],"diagn\u00f3stico":[130],"em":[131],"regi\u00f5es":[132],"recursos":[134],"limitados.":[135]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-04T10:54:05.112534","created_date":"2026-02-14T00:00:00"}
