{"id":"https://openalex.org/W7108228545","doi":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","title":"Observatorio de desarrollo sostenible y medici\u00f3n de la huella ecol\u00f3gica en estudiantes de bachillerato: un enfoque acad\u00e9mico para la adaptaci\u00f3n al cambio clim\u00e1tico en Guayaquil","display_name":"Observatorio de desarrollo sostenible y medici\u00f3n de la huella ecol\u00f3gica en estudiantes de bachillerato: un enfoque acad\u00e9mico para la adaptaci\u00f3n al cambio clim\u00e1tico en Guayaquil","publication_year":2025,"publication_date":"2025-12-01","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W7108228545","doi":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7"},"language":"es","primary_location":{"id":"doi:10.64644/cesr.v1.2025.cap7","doi":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","pdf_url":"https://libros.edsaci.org/index.php/edsaci/catalog/download/2/2/26","source":null,"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Ciencia, Educaci\u00f3n y Sociedad en Red: Perspectivas para la Innovaci\u00f3n","raw_type":"book-chapter"},"volume":{"id":"https://openalex.org/W7108218454","display_name":"Ciencia, Educaci\u00f3n y Sociedad en Red: Perspectivas para la Innovaci\u00f3n"},"type":"book-chapter","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"gold","oa_url":"https://libros.edsaci.org/index.php/edsaci/catalog/download/2/2/26","any_repository_has_fulltext":null},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":null,"display_name":"Karelis del Rocio Albornoz Parra","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-9546-4259","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-9546-4259"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210125164","display_name":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","ror":"https://ror.org/038bgqv50","country_code":"EC","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210125164"]}],"countries":["EC"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Karelis del Rocio Albornoz Parra","raw_affiliation_strings":["Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-9546-4259","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","institution_ids":["https://openalex.org/I4210125164"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":null,"display_name":"Julissa Villanueva Barahona","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-3204-7957","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-3204-7957"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210125164","display_name":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","ror":"https://ror.org/038bgqv50","country_code":"EC","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210125164"]}],"countries":["EC"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Julissa Villanueva Barahona","raw_affiliation_strings":["Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0003-3204-7957","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","institution_ids":["https://openalex.org/I4210125164"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5023865995","display_name":"Mar\u00eda-Elena Garc\u00eda-Lara","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-5346-1383","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-5346-1383"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I4210125164","display_name":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","ror":"https://ror.org/038bgqv50","country_code":"EC","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I4210125164"]}],"countries":["EC"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Mar\u00eda Elena Garc\u00eda Lara","raw_affiliation_strings":["Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil"],"raw_orcid":"https://orcid.org/0000-0002-5346-1383","affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidad Laica Vicente Rocafuerte de Guayaquil","institution_ids":["https://openalex.org/I4210125164"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I4210125164"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":"109","last_page":"123"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T13557","display_name":"Environmental and sustainability education","score":0.5942000150680542,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T13557","display_name":"Environmental and sustainability education","score":0.5942000150680542,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12165","display_name":"Environmental Education in Latin America","score":0.3637999892234802,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2308","display_name":"Management, Monitoring, Policy and Law"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/23","display_name":"Environmental Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T11835","display_name":"Sustainability in Higher Education","score":0.027499999850988388,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/ecological-footprint","display_name":"ecological footprint","score":0.902999997138977},{"id":"https://openalex.org/keywords/secondary-school-students","display_name":"high school students","score":0.7480000257492065},{"id":"https://openalex.org/keywords/climate-change-adaptation","display_name":"climate change adaptation","score":0.7900000214576721},{"id":"https://openalex.org/keywords/environmental-awareness","display_name":"environmental awareness","score":0.6700000166893005},{"id":"https://openalex.org/keywords/sustainability-education","display_name":"sustainability education","score":0.7149999737739563},{"id":"https://openalex.org/keywords/consumption-patterns","display_name":"consumption patterns","score":0.5260000228881836},{"id":"https://openalex.org/keywords/deforestation","display_name":"deforestation","score":0.75},{"id":"https://openalex.org/keywords/fossil-fuel-combustion","display_name":"fossil fuel combustion","score":0.9340000152587891},{"id":"https://openalex.org/keywords/rights-of-nature","display_name":"rights of nature","score":0.5920000076293945},{"id":"https://openalex.org/keywords/agenda-2030","display_name":"2030 Agenda for Sustainable Development","score":0.7720000147819519},{"id":"https://openalex.org/keywords/guayaquil","display_name":"Guayaquil","score":0.6389999985694885},{"id":"https://openalex.org/keywords/environmental-observatory","display_name":"environmental observatory","score":0.5899999737739563}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.7088000178337097},{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.6152999997138977},{"id":"https://openalex.org/C144024400","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q21201","display_name":"Sociology","level":0,"score":0.26019999384880066},{"id":"https://openalex.org/C2778958867","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q2571972","display_name":"Decree","level":2,"score":0.25119999051094055},{"id":"https://openalex.org/C2987946170","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q853725","display_name":"Social relationship","level":2,"score":0.24150000512599945},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.23759999871253967},{"id":"https://openalex.org/C205649164","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q1071","display_name":"Geography","level":0,"score":0.21629999577999115},{"id":"https://openalex.org/C2983815764","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q7551167","display_name":"Social impact","level":3,"score":0.19920000433921814},{"id":"https://openalex.org/C2779343474","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q3109175","display_name":"Context (archaeology)","level":2,"score":0.1860000044107437},{"id":"https://openalex.org/C58640448","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q42515","display_name":"Cartography","level":1,"score":0.18119999766349792}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.64644/cesr.v1.2025.cap7","doi":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","pdf_url":"https://libros.edsaci.org/index.php/edsaci/catalog/download/2/2/26","source":null,"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Ciencia, Educaci\u00f3n y Sociedad en Red: Perspectivas para la Innovaci\u00f3n","raw_type":"book-chapter"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.64644/cesr.v1.2025.cap7","doi":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.64644/cesr.v1.2025.cap7","pdf_url":"https://libros.edsaci.org/index.php/edsaci/catalog/download/2/2/26","source":null,"license":"cc-by-nc-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc-sa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Ciencia, Educaci\u00f3n y Sociedad en Red: Perspectivas para la Innovaci\u00f3n","raw_type":"book-chapter"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.8278999924659729,"display_name":"Quality education"},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/13","score":0.821399986743927,"display_name":"Climate action"},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/12","score":0.7811999917030334,"display_name":"Responsible consumption and production"},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/15","score":0.4390000104904175,"display_name":"Life on land"}],"study_designs":[{"id":"https://openalex.org/study-designs/observational-study","display_name":"Observational Study"}],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W7108228545.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W7108228545.grobid-xml"},"referenced_works_count":2,"referenced_works":["https://openalex.org/W3174156395","https://openalex.org/W4206578796"],"related_works":["https://openalex.org/W4414601767","https://openalex.org/W7039228225","https://openalex.org/W7133457689","https://openalex.org/W7127396594","https://openalex.org/W7037412336","https://openalex.org/W4405276228","https://openalex.org/W7220369161","https://openalex.org/W7064992674","https://openalex.org/W7055258501","https://openalex.org/W2772299077"],"abstract_inverted_index":{"El":[0,88,135,165],"estudio":[1,130],"se":[2,312],"bas\u00f3":[3],"en":[4,12,26,148,169,259,277,317],"la":[5,9,24,27,30,43,60,69,76,78,81,93,101,104,122,144,186,190,229,232,284,290,293,318,321],"necesidad":[6],"de":[7,15,20,23,29,36,39,42,47,56,59,65,71,103,109,114,141,143,181,185,213,216,218,234,247,280,283,292,320],"fortalecer":[8],"conciencia":[10],"ambiental":[11,95],"los":[13,21,37,226,278,310],"estudiantes":[14,108,140,227,311],"bachillerato,":[16,110],"partiendo":[17],"del":[18,32,54,193,195,201,205,241],"reconocimiento":[19],"derechos":[22],"naturaleza":[25],"Constituci\u00f3n":[28],"Rep\u00fablica":[31],"Ecuador":[33],"(2008)":[34],"y":[35,80,117,157,183,198,207,231,244,252,305,308],"objetivos":[38],"desarrollo":[40],"sostenible":[41],"agenda":[44],"2030":[45],"(Organizaci\u00f3n":[46],"las":[48,238],"Naciones":[49],"Unidas,":[50],"2015).":[51],"La":[52,124,150],"creaci\u00f3n":[53],"Observatorio":[55],"Desarrollo":[57],"Sostenible":[58],"Universidad":[61],"Laica":[62],"Vicente":[63],"Rocafuerte":[64],"Guayaquil":[66],"respondi\u00f3":[67],"a":[68,107,121,128,262,323],"carencia":[70],"espacios":[72],"acad\u00e9micos":[73],"que":[74,173,225,289,309],"integran":[75],"investigaci\u00f3n,":[77],"educaci\u00f3n":[79],"acci\u00f3n":[82],"social":[83],"frente":[84,96],"al":[85,97],"cambio":[86,98,242],"clim\u00e1tico.":[87],"objetivo":[89],"general":[90],"fue":[91],"analizar":[92],"informaci\u00f3n":[94],"clim\u00e1tico":[99],"mediante":[100,161],"medici\u00f3n":[102,291],"huella":[105,187,248,294],"ecol\u00f3gica":[106,188,249,295],"con":[111,132,257],"el":[112],"fin":[113],"generar":[115],"aprendizajes":[116],"propuestas":[118],"educativas":[119],"orientadas":[120],"sostenibilidad.":[123],"metodolog\u00eda":[125],"aplicada":[126],"correspondi\u00f3":[127],"un":[129,162,263,266],"cuantitativo-descriptivo":[131],"revisi\u00f3n":[133],"documental.":[134],"universo":[136],"estuvo":[137],"conformado":[138],"por":[139],"bachillerato":[142],"Unidad":[145],"Educativa":[146],"Miraflores":[147],"Guayaquil.":[149],"muestra":[151],"incluy\u00f3":[152,174],"106":[153],"j\u00f3venes":[154],"entre":[155,250],"15":[156],"18":[158],"a\u00f1os,":[159],"seleccionados":[160],"muestreo":[163],"intencionado.":[164],"instrumento":[166],"principal":[167],"consisti\u00f3":[168],"una":[170,297],"encuesta":[171],"estructurada":[172],"preguntas":[175],"cerradas":[176],"sobre":[177],"percepciones":[178],"ambientales,":[179],"h\u00e1bitos":[180],"consumo":[182],"c\u00e1lculo":[184],"utilizando":[189],"herramienta":[191,298],"oficial":[192],"Ministerio":[194,204],"Ambiente,":[196],"Agua":[197],"Transici\u00f3n":[199],"Ecol\u00f3gica":[200],"Ecuador,":[202],"hoy":[203],"Ambiente":[206],"Energ\u00eda,":[208],"seg\u00fan":[209],"decreto":[210],"ejecutivo":[211],"94":[212],"fecha":[214],"14":[215],"agosto":[217],"2025.":[219],"Los":[220],"resultados":[221],"m\u00e1s":[222],"relevantes":[223],"evidenciaron":[224],"identificaron":[228],"deforestaci\u00f3n":[230],"quema":[233],"combustibles":[235],"f\u00f3siles":[236],"como":[237,314],"principales":[239],"causas":[240],"clim\u00e1tico,":[243],"arrojaron":[245],"cifras":[246],"0,01":[251],"7,50":[253],"hect\u00e1reas":[254],"globales":[255],"(hag)":[256],"predominio":[258],"rangos":[260],"menores":[261],"planeta,":[264],"aunque":[265],"grupo":[267],"reducido":[268],"reflej\u00f3":[269],"consumos":[270],"elevados.":[271],"Este":[272],"hallazgo":[273],"mostr\u00f3":[274],"diferencias":[275],"significativas":[276],"patrones":[279],"sostenibilidad":[281,322],"dentro":[282],"poblaci\u00f3n":[285],"estudiantil.":[286],"Se":[287],"concluy\u00f3":[288],"constituy\u00f3":[296],"pedag\u00f3gica":[299],"eficaz":[300],"para":[301],"visibilizar":[302],"pr\u00e1cticas":[303],"sostenibles":[304,307],"no":[306],"consolidaron":[313],"actores":[315],"estrat\u00e9gicos":[316],"promoci\u00f3n":[319],"nivel":[324],"comunitario.":[325]},"counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-04T10:54:05.112534","created_date":"2025-12-03T00:00:00"}
