{"id":"https://openalex.org/W4413973449","doi":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","title":"El papel del docente en la era digital: competencias, formaci\u00f3n y nuevos paradigmas","display_name":"El papel del docente en la era digital: competencias, formaci\u00f3n y nuevos paradigmas","publication_year":2025,"publication_date":"2025-09-02","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W4413973449","doi":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001"},"language":"es","primary_location":{"id":"doi:10.55905/rcssv14n9-001","doi":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","pdf_url":"https://www.revistacaribena.com/ojs/index.php/rccs/article/download/4785/3265","source":{"id":"https://openalex.org/S2738200265","display_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","issn_l":"2254-7630","issn":["2254-7630"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321194","host_organization_name":"Servicios Academicos Intercontinentales","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321194"],"host_organization_lineage_names":["Servicios Academicos Intercontinentales"],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","raw_type":"journal-article"},"volume":null,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://www.revistacaribena.com/ojs/index.php/rccs/article/download/4785/3265","any_repository_has_fulltext":true},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5004946532","display_name":"Jo\u00e3o Fernando Costa J\u00fanior","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-7908-3328","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-7908-3328"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Jo\u00e3o Fernando Costa J\u00fanior","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5088844226","display_name":"Ma Victoria de Rojas Silva","orcid":"https://orcid.org/0000-0003-1211-0007","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0003-1211-0007"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Vania Aparecida Santos da Silva","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5117410298","display_name":"Daniela Alves dos Santos Lins","orcid":"https://orcid.org/0009-0006-5203-7958","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0006-5203-7958"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Daniela Alves dos Santos Lins","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5050750250","display_name":"Simone Silva Simas","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I240025564","display_name":"Universidad Aut\u00f3noma de Asunci\u00f3n","ror":"https://ror.org/04dvk9y30","country_code":"PY","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I240025564"]}],"countries":["PY"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Simone Silva Simas","raw_affiliation_strings":["Estudiante de Doctorado en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad Aut\u00f3noma de Asunci\u00f3n (UAA) Direcci\u00f3n : Asunci\u00f3n , Paraguay"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Estudiante de Doctorado en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad Aut\u00f3noma de Asunci\u00f3n (UAA) Direcci\u00f3n : Asunci\u00f3n , Paraguay","institution_ids":["https://openalex.org/I240025564"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5101499718","display_name":"Edilene Maria da Silva Duarte","orcid":"https://orcid.org/0009-0006-9688-0429","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0006-9688-0429"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Edilene Maria da Silva Duarte","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5020229090","display_name":"Leonardo Silva Moraes","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-9854-6604","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-9854-6604"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I161460629","display_name":"Universidade Federal Rural do Rio de Janeiro","ror":"https://ror.org/00xwgyp12","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I161460629"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Leonardo Silva Moraes","raw_affiliation_strings":["Maestr\u00eda en Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidade Federal Rural do Rio de Janeiro (UFRRJ) Direcci\u00f3n: Serop\u00e9dica , Rio de Janeiro , Brasil"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Maestr\u00eda en Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidade Federal Rural do Rio de Janeiro (UFRRJ) Direcci\u00f3n: Serop\u00e9dica , Rio de Janeiro , Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I161460629"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5063932617","display_name":"Cristiane Rosana da Silva","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Cristiane Rosana da Silva","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5113357468","display_name":"Priscila Oliveira Lima Morais","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Priscila Oliveira Lima Morais","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":null,"display_name":"Adeneide Monteiro Guimar\u00e3es","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Adeneide Monteiro Guimar\u00e3es","raw_affiliation_strings":["Estudiante de Maestr\u00eda en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad del Sol (UNADES) Direcci\u00f3n : Ciudad del Este , Paraguay"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Estudiante de Maestr\u00eda en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad del Sol (UNADES) Direcci\u00f3n : Ciudad del Este , Paraguay","institution_ids":[]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5114028418","display_name":"Ivete Bispo dos Santos","orcid":"https://orcid.org/0009-0008-6747-8398","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0008-6747-8398"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Ivete Bispo dos Santos","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]},{"author_position":"middle","author":{"id":null,"display_name":"Cristina Naves de Deus","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Cristina Naves de Deus","raw_affiliation_strings":["Estudiante de Maestr\u00eda en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad del Sol (UNADES) Direcci\u00f3n : Ciudad del Este , Paraguay"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Estudiante de Maestr\u00eda en Ciencias de la Educaci\u00f3n Instituci\u00f3n : Universidad del Sol (UNADES) Direcci\u00f3n : Ciudad del Este , Paraguay","institution_ids":[]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5095939906","display_name":"Crysllane Pereira Santos de Farias","orcid":"https://orcid.org/0009-0000-1991-2374","observed_orcids":["https://orcid.org/0009-0000-1991-2374"]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":false,"raw_author_name":"Crysllane Pereira Santos de Farias","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":2,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":4.0765,"has_fulltext":true,"cited_by_count":6,"citation_normalized_percentile":{"value":0.93701816,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":true},"cited_by_percentile_year":{"min":88,"max":98},"biblio":{"volume":"14","issue":"9","first_page":"e4785","last_page":"e4785"},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T12338","display_name":"Digital literacy in education","score":0.6646000146865845,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T12338","display_name":"Digital literacy in education","score":0.6646000146865845,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12573","display_name":"Education and Digital Technologies","score":0.11680000275373459,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13081","display_name":"Digital Education and Society","score":0.08669999986886978,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-role","display_name":"teacher role","score":0.7710000276565552},{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-age","display_name":"digital era","score":0.7720000147819519},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-competence","display_name":"teacher competence","score":0.949999988079071},{"id":"https://openalex.org/keywords/teacher-education","display_name":"teacher professional development","score":0.8489999771118164},{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-literacy","display_name":"digital literacy","score":0.621999979019165},{"id":"https://openalex.org/keywords/critical-thinking","display_name":"critical thinking","score":0.7649999856948853},{"id":"https://openalex.org/keywords/ethics-of-technology","display_name":"ethics of technology","score":0.7099999785423279},{"id":"https://openalex.org/keywords/hybrid-learning","display_name":"hybrid learning","score":0.6100000143051147},{"id":"https://openalex.org/keywords/ubiquitous-learning","display_name":"ubiquitous learning","score":0.9950000047683716},{"id":"https://openalex.org/keywords/personalized-learning","display_name":"personalized learning","score":0.9049999713897705},{"id":"https://openalex.org/keywords/artificial-intelligence-in-education","display_name":"artificial intelligence in education","score":0.9539999961853027},{"id":"https://openalex.org/keywords/constructivism","display_name":"constructivism","score":0.574999988079071},{"id":"https://openalex.org/keywords/social-constructivism","display_name":"social constructivism","score":0.843999981880188},{"id":"https://openalex.org/keywords/critical-pedagogy","display_name":"critical pedagogy","score":0.9750000238418579},{"id":"https://openalex.org/keywords/digcompedu","display_name":"DigCompEdu","score":0.9039999842643738},{"id":"https://openalex.org/keywords/digital-divide","display_name":"digital divide","score":0.8610000014305115},{"id":"https://openalex.org/keywords/teaching-profession","display_name":"teaching profession","score":0.5270000100135803},{"id":"https://openalex.org/keywords/educational-innovation","display_name":"educational innovation","score":0.5490000247955322}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.5662951469421387},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.4382019340991974},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.2772287130355835}],"mesh":[],"locations_count":2,"locations":[{"id":"doi:10.55905/rcssv14n9-001","doi":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","pdf_url":"https://www.revistacaribena.com/ojs/index.php/rccs/article/download/4785/3265","source":{"id":"https://openalex.org/S2738200265","display_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","issn_l":"2254-7630","issn":["2254-7630"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321194","host_organization_name":"Servicios Academicos Intercontinentales","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321194"],"host_organization_lineage_names":["Servicios Academicos Intercontinentales"],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","raw_type":"journal-article"},{"id":"pmh:oai:dialnet.unirioja.es:ART0001811863","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://dialnet.unirioja.es/servlet/oaiart?codigo=10470008","pdf_url":"https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/10470008.pdf","source":{"id":"https://openalex.org/S4306401293","display_name":"Dialnet (Universidad de la Rioja)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I168974976","host_organization_name":"Universidad de La Rioja","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I168974976"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":null,"license_id":null,"version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales (RCCS), ISSN 2254-7630, Vol. 14, N\u00ba. 9, 2025","raw_type":"text (article)"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.55905/rcssv14n9-001","doi":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.55905/rcssv14n9-001","pdf_url":"https://www.revistacaribena.com/ojs/index.php/rccs/article/download/4785/3265","source":{"id":"https://openalex.org/S2738200265","display_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","issn_l":"2254-7630","issn":["2254-7630"],"is_oa":true,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":["erih-plus"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310321194","host_organization_name":"Servicios Academicos Intercontinentales","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310321194"],"host_organization_lineage_names":["Servicios Academicos Intercontinentales"],"type":"journal"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Revista Caribe\u00f1a de Ciencias Sociales","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","display_name":"Quality education","score":0.9901999831199646}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"pdf":true,"grobid_xml":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W4413973449.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W4413973449.grobid-xml"},"referenced_works_count":12,"referenced_works":["https://openalex.org/W173715902","https://openalex.org/W1491603058","https://openalex.org/W3110230222","https://openalex.org/W3126736109","https://openalex.org/W4306173334","https://openalex.org/W4385287909","https://openalex.org/W4395695713","https://openalex.org/W4396574126","https://openalex.org/W4396667247","https://openalex.org/W4396690218","https://openalex.org/W4407400330","https://openalex.org/W4409645418"],"related_works":["https://openalex.org/W4388593955","https://openalex.org/W4410121479","https://openalex.org/W4411985468","https://openalex.org/W7154597554","https://openalex.org/W4380445998","https://openalex.org/W7211996119","https://openalex.org/W7135037777","https://openalex.org/W7213438751","https://openalex.org/W7162772567","https://openalex.org/W3209253158"],"abstract_inverted_index":{"El":[0,91],"art\u00edculo":[1],"examina":[2],"el":[3,61,88,186,198],"rol":[4],"transformador":[5],"del":[6,35,158],"docente":[7,34,203],"en":[8,77,145,182,204,226],"la":[9,25,69,75,78,84,102,118,134,154,164,173,176,179,183,201,227],"era":[10],"digital":[11,27,111,239],"desde":[12],"una":[13,237],"perspectiva":[14],"multidimensional":[15],"y":[16,44,64,72,87,112,121,129,141,147,156,175,193,197,216,219,234,242],"con":[17,68,210],"rigor":[18],"cient\u00edfico.":[19],"En":[20],"primer":[21],"lugar,":[22],"contextualiza":[23],"c\u00f3mo":[24],"tecnolog\u00eda":[26,76],"redefine":[28],"los":[29],"procesos":[30],"educativos,":[31],"desplazando":[32],"al":[33],"papel":[36],"tradicional":[37],"de":[38,46,48,74,93,101,178,200,223,230],"transmisor":[39],"a":[40],"un":[41,53,205],"facilitador,":[42],"mentor":[43],"dise\u00f1ador":[45],"experiencias":[47],"aprendizaje":[49,89,159],"personalizadas.":[50],"Se":[51,123],"aborda":[52],"marco":[54],"te\u00f3rico":[55],"que":[56,132],"integra":[57],"teor\u00edas":[58],"cl\u00e1sicas":[59],"como":[60,83,127,138,163],"constructivismo,":[62],"socioconstructivismo":[63],"pedagog\u00edas":[65],"cr\u00edticas,":[66],"junto":[67],"evoluci\u00f3n":[70],"hist\u00f3rica":[71],"epistemol\u00f3gica":[73],"educaci\u00f3n,":[79],"destacando":[80,143],"paradigmas":[81,151],"emergentes":[82],"educaci\u00f3n":[85,238],"h\u00edbrida":[86],"ubicuo.":[90],"an\u00e1lisis":[92],"las":[94,189],"competencias":[95,231],"docentes":[96],"evidencia":[97],"que,":[98],"m\u00e1s":[99],"all\u00e1":[100],"destreza":[103],"t\u00e9cnica,":[104],"resulta":[105],"esencial":[106],"desarrollar":[107],"pensamiento":[108],"cr\u00edtico,":[109],"alfabetizaci\u00f3n":[110],"\u00e9tica":[113],"tecnol\u00f3gica,":[114],"aspectos":[115],"fundamentales":[116],"para":[117,212,236],"formaci\u00f3n":[119],"inicial":[120],"continua.":[122],"revisan":[124],"marcos":[125],"internacionales":[126],"DigCompEdu":[128],"pol\u00edticas":[130],"nacionales":[131],"orientan":[133],"capacitaci\u00f3n":[135],"docente,":[136],"as\u00ed":[137],"modalidades":[139],"presenciales":[140],"virtuales,":[142],"desaf\u00edos":[144],"eficacia":[146],"sostenibilidad.":[148],"Los":[149],"nuevos":[150],"pedag\u00f3gicos":[152],"enfatizan":[153],"personalizaci\u00f3n":[155],"adaptaci\u00f3n":[157],"mediante":[160],"tecnolog\u00edas":[161],"avanzadas":[162],"inteligencia":[165],"artificial,":[166],"pero":[167],"tambi\u00e9n":[168],"generan":[169],"debates":[170],"\u00e9ticos":[171],"sobre":[172],"automatizaci\u00f3n":[174],"preservaci\u00f3n":[177],"dimensi\u00f3n":[180],"humana":[181],"educaci\u00f3n.":[184],"Finalmente,":[185],"texto":[187],"discute":[188],"tensiones":[190],"entre":[191],"innovaci\u00f3n":[192],"resistencia,":[194],"inequidades":[195],"digitales":[196],"futuro":[199],"profesi\u00f3n":[202],"contexto":[206],"socioeducativo":[207],"complejo.":[208],"Concluye":[209],"recomendaciones":[211],"docentes,":[213],"formadores,":[214],"pol\u00edticos":[215],"desarrolladores":[217],"tecnol\u00f3gicos,":[218],"propone":[220],"l\u00edneas":[221],"futuras":[222],"investigaci\u00f3n":[224],"centradas":[225],"integraci\u00f3n":[228],"hol\u00edstica":[229],"pedag\u00f3gicas,":[232],"tecnol\u00f3gicas":[233],"\u00e9ticas":[235],"justa,":[240],"inclusiva":[241],"democr\u00e1tica.":[243]},"counts_by_year":[{"year":2026,"cited_by_count":5},{"year":2024,"cited_by_count":1}],"updated_date":"2026-11-04T10:54:05.112534","created_date":"2025-10-10T00:00:00"}
