{"id":"https://openalex.org/W4377967914","doi":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","title":"GRAFISMO: UMA ESTRAT\u00c9GIA DE ENSINO E APRENDIZAGEM","display_name":"GRAFISMO: UMA ESTRAT\u00c9GIA DE ENSINO E APRENDIZAGEM","alternate_titles":[],"publication_year":2023,"publication_date":"2023-05-22","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W4377967914","doi":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.14488/encep.9786588212059.76-91","doi":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","pdf_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","source":{"id":"https://openalex.org/S4306486060","display_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o eBooks","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312389","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312389"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o"],"type":"ebook platform"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Relatos de Experi\u00eancias em Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o 2023","raw_type":"book-chapter"},"parent_works":[{"id":"https://openalex.org/W4377968077","display_name":"Relatos de Experi\u00eancias em Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o 2023","relationship":"volume"}],"lineage":["https://openalex.org/W4377967914","https://openalex.org/W4377968077"],"child_works_count":0,"type":"book-chapter","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"bronze","oa_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","any_repository_has_fulltext":false},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5079960871","display_name":"Luciana Maciel Boeira","orcid":"https://orcid.org/0000-0001-5895-2838","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0001-5895-2838"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I129192303","display_name":"Universidade Federal do Rec\u00f4ncavo da Bahia","ror":"https://ror.org/057mvv518","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I129192303"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":true,"raw_author_name":"Luciana Boeira","raw_affiliation_strings":["execu\u00e7\u00e3o do grafismo pelos estudantes durante o processo de aquisi\u00e7\u00e3o do conhecimento e resolu\u00e7\u00e3o de problemas de engenharia: auxilia e promove","supera\u00e7\u00e3o da escurid\u00e3o cognitiva atrav\u00e9s da ilustra\u00e7\u00e3o,","Aplica\u00e7\u00e3o de metodologias ativas e pr\u00e1ticas inovadoras Resumo O processo de aquisi\u00e7\u00e3o do conhecimento pelo homem \u00e9 uma atividade","dos dados coletados atrav\u00e9s de dois ciclos de a\u00e7\u00e3o da pesquisa, constatou-","dos novos conte\u00fados pela","estrat\u00e9gia aplicada aos discentes de Ci\u00eancias Exatas e Tecnol\u00f3gicas da Universidade Federal do Rec\u00f4ncavo da Bahia, esta t\u00e9cnica de estudos foi","estrat\u00e9gia de ensino e aprendizagem e verificada atrav\u00e9s de uma pesquisa-a\u00e7\u00e3o de abordagem qualitativa. Ap\u00f3s"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"execu\u00e7\u00e3o do grafismo pelos estudantes durante o processo de aquisi\u00e7\u00e3o do conhecimento e resolu\u00e7\u00e3o de problemas de engenharia: auxilia e promove","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"supera\u00e7\u00e3o da escurid\u00e3o cognitiva atrav\u00e9s da ilustra\u00e7\u00e3o,","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"Aplica\u00e7\u00e3o de metodologias ativas e pr\u00e1ticas inovadoras Resumo O processo de aquisi\u00e7\u00e3o do conhecimento pelo homem \u00e9 uma atividade","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"dos dados coletados atrav\u00e9s de dois ciclos de a\u00e7\u00e3o da pesquisa, constatou-","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"dos novos conte\u00fados pela","institution_ids":[]},{"raw_affiliation_string":"estrat\u00e9gia aplicada aos discentes de Ci\u00eancias Exatas e Tecnol\u00f3gicas da Universidade Federal do Rec\u00f4ncavo da Bahia, esta t\u00e9cnica de estudos foi","institution_ids":["https://openalex.org/I129192303"]},{"raw_affiliation_string":"estrat\u00e9gia de ensino e aprendizagem e verificada atrav\u00e9s de uma pesquisa-a\u00e7\u00e3o de abordagem qualitativa. Ap\u00f3s","institution_ids":[]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":1,"institutions_distinct_count":1,"corresponding_author_ids":["https://openalex.org/A5079960871"],"corresponding_institution_ids":["https://openalex.org/I129192303"],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.0,"has_fulltext":true,"cited_by_count":0,"citation_normalized_percentile":{"value":0.0,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":null,"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":"76","last_page":"91"},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T11516","display_name":"Visual and Cognitive Learning Processes","score":0.426800012588501,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3205","display_name":"Experimental and Cognitive Psychology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/32","display_name":"Psychology"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T11516","display_name":"Visual and Cognitive Learning Processes","score":0.426800012588501,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3205","display_name":"Experimental and Cognitive Psychology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/32","display_name":"Psychology"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T14301","display_name":"Educational methodologies and cognitive development","score":0.16200000047683716,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3204","display_name":"Developmental and Educational Psychology"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/32","display_name":"Psychology"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T13682","display_name":"Engineering Education and Pedagogy","score":0.11050000041723251,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3304","display_name":"Education"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/graphism","display_name":"graphism","score":0.7450000047683716},{"id":"https://openalex.org/keywords/teaching-methods","display_name":"teaching methods","score":0.47200000286102295},{"id":"https://openalex.org/keywords/learning-strategies","display_name":"learning strategies","score":0.7429999709129333},{"id":"https://openalex.org/keywords/visualization","display_name":"visualization","score":0.7509999871253967},{"id":"https://openalex.org/keywords/imagination","display_name":"imagination","score":0.824999988079071},{"id":"https://openalex.org/keywords/engineering-education","display_name":"engineering education","score":0.902999997138977},{"id":"https://openalex.org/keywords/exact-sciences-students","display_name":"exact sciences students","score":0.4580000042915344},{"id":"https://openalex.org/keywords/problem-solving","display_name":"problem solving","score":0.6150000095367432},{"id":"https://openalex.org/keywords/intellectual-autonomy","display_name":"intellectual autonomy","score":0.718999981880188},{"id":"https://openalex.org/keywords/action-research","display_name":"action research","score":0.5270000100135803}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.5622178316116333},{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.4729314148426056},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.3329150080680847}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.14488/encep.9786588212059.76-91","doi":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","pdf_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","source":{"id":"https://openalex.org/S4306486060","display_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o eBooks","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312389","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312389"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o"],"type":"ebook platform"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Relatos de Experi\u00eancias em Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o 2023","raw_type":"book-chapter"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.14488/encep.9786588212059.76-91","doi":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","pdf_url":"https://doi.org/10.14488/encep.9786588212059.76-91","source":{"id":"https://openalex.org/S4306486060","display_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o eBooks","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312389","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312389"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o"],"type":"ebook platform"},"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Relatos de Experi\u00eancias em Engenharia de Produ\u00e7\u00e3o 2023","raw_type":"book-chapter"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.9235000014305115,"display_name":"Quality education"}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W4377967914.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W4377967914.grobid-xml"},"referenced_works_count":0,"referenced_works":[],"related_works":["https://openalex.org/W4319072272","https://openalex.org/W3145370063","https://openalex.org/W3039326751","https://openalex.org/W4415008988","https://openalex.org/W6999647311","https://openalex.org/W2623503244","https://openalex.org/W2530192313","https://openalex.org/W6981651597","https://openalex.org/W2283110802"],"abstract_inverted_index":{"O":[0,63],"processo":[1,165],"de":[2,37,68,88,105,119,126,133,136,148,151,166,172,174,219,240,252,256],"aquisi\u00e7\u00e3o":[3,167],"do":[4,12,113,159,168,193,195,200,205,235],"conhecimento":[5,169,206],"pelo":[6],"homem":[7],"\u00e9":[8,31,48,65,237],"uma":[9,60,66,100,124,134,238,250],"atividade":[10],"complexa":[11],"pensamento":[13],"a":[14,21,26,42,49,81,140,157,179,217,242],"qual":[15],"envolve":[16],"faculdades":[17],"mentais":[18],"tais":[19,228],"como":[20,123],"imagina\u00e7\u00e3o,":[22],"o":[23,40,164,198,209,231,254],"racioc\u00ednio":[24],"e":[25,73,85,98,108,128,130,142,170,177,188,207,221,225],"mem\u00f3ria.":[27],"Por":[28],"tamanha":[29],"complexidade,":[30],"comum":[32],"que":[33,70,156],"surjam":[34],"obst\u00e1culos":[35],"dif\u00edceis":[36],"vencer":[38],"impedindo":[39],"sujeito":[41],"conhecer.":[43],"Um":[44],"das":[45,79],"primeiras":[46],"dificuldades":[47],"n\u00e3o":[50],"visualiza\u00e7\u00e3o":[51,187],"dos":[52,144,191],"novos":[53],"conte\u00fados":[54],"pela":[55],"imagina\u00e7\u00e3o":[56],"\u2013":[57],"pois":[58],"ocorre":[59],"escurid\u00e3o":[61,182],"cognitiva.":[62],"grafismo":[64,160,223],"t\u00e9cnica":[67,118],"estudos":[69,120],"foi":[71,121],"sistematizada":[72],"teorizada":[74],"para":[75],"auxiliar":[76],"os":[77,214],"estudantes":[78,162],"engenharias":[80],"enfrentar":[82],"este":[83],"obst\u00e1culo":[84],"assim":[86],"chegar":[87],"fato":[89],"ao":[90],"conhecimento.":[91],"Como":[92],"produto":[93],"pedag\u00f3gico":[94],"da":[95,110,115,153,181,185,211],"Tese":[96],"Imagina\u00e7\u00e3o":[97],"Grafismo":[99],"estrat\u00e9gia":[101,125,218],"aplicada":[102,122],"aos":[103],"discentes":[104],"Ci\u00eancias":[106],"Exatas":[107],"Tecnol\u00f3gicas":[109],"Universidade":[111],"Federal":[112],"Rec\u00f4ncavo":[114],"Bahia,":[116],"esta":[117],"ensino":[127,220],"aprendizagem":[129,222],"verificada":[131],"atrav\u00e9s":[132,147,184],"pesquisa-a\u00e7\u00e3o":[135],"abordagem":[137],"qualitativa.":[138],"Ap\u00f3s":[139],"verifica\u00e7\u00e3o":[141],"an\u00e1lise":[143],"dados":[145],"coletados":[146],"dois":[149],"ciclos":[150],"a\u00e7\u00e3o":[152],"pesquisa,":[154],"constatou-se":[155],"execu\u00e7\u00e3o":[158],"pelos":[161],"durante":[163],"resolu\u00e7\u00e3o":[171],"problemas":[173],"engenharia:":[175],"auxilia":[176,202],"promove":[178],"supera\u00e7\u00e3o":[180],"cognitiva":[183],"ilustra\u00e7\u00e3o,":[186],"organiza\u00e7\u00e3o":[189],"gr\u00e1fica":[190],"elementos":[192],"objeto":[194],"conhecimento;":[196],"direciona":[197],"movimento":[199],"pensamento;":[201],"na":[203],"ascens\u00e3o":[204],"estimula":[208],"exerc\u00edcio":[210],"imagina\u00e7\u00e3o.":[212],"Extrapolando":[213],"aspectos":[215],"emp\u00edricos,":[216],"apresentou":[224],"validou":[226],"entendimentos":[227],"como:":[229],"levar":[230],"estudante":[232],"\u00e0":[233],"percep\u00e7\u00e3o":[234],"saber":[236,245],"forma":[239,251],"est\u00edmulo":[241],"busca":[243],"por":[244],"mais":[246],"e,":[247],"desta":[248],"maneira,":[249],"estimular":[253],"desenvolvimento":[255],"sua":[257],"autonomia":[258],"intelectual.":[259]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W4377967914","counts_by_year":[],"updated_date":"2026-11-17T12:49:18.490984","created_date":"2023-05-25T00:00:00"}
