{"id":"https://openalex.org/W1964276409","doi":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","title":"O aprendizado da utiliza\u00e7\u00e3o da substitui\u00e7\u00e3o sensorial visuo-t\u00e1til por pessoas com defici\u00eancia visual: primeiras experi\u00eancias e estrat\u00e9gias metodol\u00f3gicas","display_name":"O aprendizado da utiliza\u00e7\u00e3o da substitui\u00e7\u00e3o sensorial visuo-t\u00e1til por pessoas com defici\u00eancia visual: primeiras experi\u00eancias e estrat\u00e9gias metodol\u00f3gicas","alternate_titles":[],"publication_year":2009,"publication_date":"2009-08-01","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W1964276409","doi":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","mag":"1964276409"},"language":"pt","primary_location":{"id":"doi:10.1590/s0102-71822009000200013","doi":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","pdf_url":"https://www.scielo.br/j/psoc/a/p45YGLtwfjXnKD4k6dZLfwj/?lang=pt&format=pdf","source":{"id":"https://openalex.org/S102196823","display_name":"Psicologia & Sociedade","issn_l":"0102-7182","issn":["0102-7182","1807-0310"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","norway-1","poland-20","russia-white-list-4","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312572","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312572"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Psicologia &amp; Sociedade","raw_type":"journal-article"},"parent_works":[],"lineage":["https://openalex.org/W1964276409"],"child_works_count":0,"type":"article","is_traditional":true,"indexed_in":["crossref","doaj"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"diamond","oa_url":"https://www.scielo.br/j/psoc/a/p45YGLtwfjXnKD4k6dZLfwj/?lang=pt&format=pdf","any_repository_has_fulltext":true},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5087555756","display_name":"Virg\u00ednia Kastrup","orcid":"https://orcid.org/0000-0002-9101-3282","observed_orcids":["https://orcid.org/0000-0002-9101-3282"]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I122140584","display_name":"Universidade Federal do Rio de Janeiro","ror":"https://ror.org/03490as77","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I122140584"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Virg\u00ednia Kastrup","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]},{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5111814211","display_name":"Eliana Sampaio","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I124158823","display_name":"Conservatoire National des Arts et M\u00e9tiers","ror":"https://ror.org/0175hh227","country_code":"FR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I124158823","https://openalex.org/I4210134562"]}],"countries":["FR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Eliana Sampaio","raw_affiliation_strings":["Conservatoire National des Arts et M\u00e9tiers, Fran\u00e7a"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Conservatoire National des Arts et M\u00e9tiers, Fran\u00e7a","institution_ids":["https://openalex.org/I124158823"]}]},{"author_position":"middle","author":{"id":"https://openalex.org/A5029355076","display_name":"Maria Clara de Almeida","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I122140584","display_name":"Universidade Federal do Rio de Janeiro","ror":"https://ror.org/03490as77","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I122140584"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Maria Clara de Almeida","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]},{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]}]},{"author_position":"last","author":{"id":"https://openalex.org/A5025389447","display_name":"Filipe Herkenhoff Carij\u00f3","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[{"id":"https://openalex.org/I122140584","display_name":"Universidade Federal do Rio de Janeiro","ror":"https://ror.org/03490as77","country_code":"BR","type":"education","lineage":["https://openalex.org/I122140584"]}],"countries":["BR"],"is_corresponding":false,"contributor_roles":[],"raw_author_name":"Filipe Herkenhoff Carij\u00f3","raw_affiliation_strings":["Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil"],"raw_orcid":null,"affiliations":[{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]},{"raw_affiliation_string":"Universidade Federal do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brasil","institution_ids":["https://openalex.org/I122140584"]}]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":2,"institutions_distinct_count":2,"corresponding_author_ids":[],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.2512,"has_fulltext":true,"cited_by_count":19,"citation_normalized_percentile":{"value":0.53259502,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":{"min":86,"max":97},"biblio":{"volume":"21","issue":"2","first_page":"256","last_page":"265"},"is_retracted":false,"is_pulled":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T10914","display_name":"Tactile and Sensory Interactions","score":0.9994999766349792,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2805","display_name":"Cognitive Neuroscience"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/28","display_name":"Neuroscience"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/1","display_name":"Life Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T10914","display_name":"Tactile and Sensory Interactions","score":0.9994999766349792,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/2805","display_name":"Cognitive Neuroscience"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/28","display_name":"Neuroscience"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/1","display_name":"Life Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12207","display_name":"Assistive Technology in Communication and Mobility","score":0.0006000000284984708,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3609","display_name":"Occupational Therapy"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/36","display_name":"Health Professions"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/4","display_name":"Health Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T10648","display_name":"Virtual Reality Applications and Impacts","score":0.0,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1709","display_name":"Human-Computer Interaction"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/17","display_name":"Computer Science"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/3","display_name":"Physical Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/brainport","display_name":"BrainPort","score":0.777999997138977},{"id":"https://openalex.org/keywords/visual-impairment","display_name":"visual impairment","score":0.800000011920929},{"id":"https://openalex.org/keywords/blind-people","display_name":"blind people","score":0.7950000166893005},{"id":"https://openalex.org/keywords/assistive-technology","display_name":"assistive technology","score":0.8799999952316284},{"id":"https://openalex.org/keywords/learning-process","display_name":"learning process","score":0.4950000047683716},{"id":"https://openalex.org/keywords/sensory-motor-coupling","display_name":"sensory-motor coupling","score":0.7749999761581421},{"id":"https://openalex.org/keywords/perceptual-experience","display_name":"perceptual experience","score":0.578000009059906},{"id":"https://openalex.org/keywords/user-training","display_name":"user training","score":0.4880000054836273},{"id":"https://openalex.org/keywords/social-inclusion","display_name":"social inclusion","score":0.5860000252723694}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C15708023","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q80083","display_name":"Humanities","level":1,"score":0.6238008737564087},{"id":"https://openalex.org/C15744967","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9418","display_name":"Psychology","level":0,"score":0.44024717807769775},{"id":"https://openalex.org/C138885662","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q5891","display_name":"Philosophy","level":0,"score":0.258478581905365}],"mesh":[],"locations_count":5,"locations":[{"id":"doi:10.1590/s0102-71822009000200013","doi":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","pdf_url":"https://www.scielo.br/j/psoc/a/p45YGLtwfjXnKD4k6dZLfwj/?lang=pt&format=pdf","source":{"id":"https://openalex.org/S102196823","display_name":"Psicologia & Sociedade","issn_l":"0102-7182","issn":["0102-7182","1807-0310"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","norway-1","poland-20","russia-white-list-4","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312572","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312572"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Psicologia &amp; Sociedade","raw_type":"journal-article"},{"id":"pmh:oai:scielo:S0102-71822009000200013","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"http://old.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0102-71822009000200013","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306402641","display_name":"LA Referencia (Red Federada de Repositorios Institucionales de Publicaciones Cient\u00edficas)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I4383465926","host_organization_name":"LA Referencia","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I4383465926"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"other-oa","license_id":"https://openalex.org/licenses/other-oa","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Psicologia &amp;amp; Sociedade v.21 n.2 2009","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},{"id":"pmh:oai:americanae.aecid.es:2747497","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0102-71822009000200013","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306400786","display_name":"Americanae (AECID Library)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-nc","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc","version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":"Psicologia &amp;amp; Sociedade v.21 n.2 2009","raw_type":"info:eu-repo/semantics/article"},{"id":"pmh:oai:doaj.org/article:473a4ad237954f3894f53e1472e2f7cf","doi":null,"is_oa":true,"landing_page_url":"https://doaj.org/article/473a4ad237954f3894f53e1472e2f7cf","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4306401280","display_name":"DOAJ (DOAJ: Directory of Open Access Journals)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":null,"host_organization_name":null,"host_organization_lineage":[],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":"cc-by-sa","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-sa","version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":"Psicologia & Sociedade, Vol 21, Iss 2, Pp 256-265 (2009)","raw_type":"article"},{"id":"pmh:oai:redalyc.org:309326666013","doi":null,"is_oa":false,"landing_page_url":"https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=309326666013","pdf_url":null,"source":{"id":"https://openalex.org/S4377196100","display_name":"Redalyc (Universidad Aut\u00f3noma del Estado de M\u00e9xico)","issn_l":null,"issn":null,"is_oa":false,"is_in_doaj":false,"is_core":false,"listed_in":[],"host_organization":"https://openalex.org/I179647637","host_organization_name":"Universidad Aut\u00f3noma del Estado de M\u00e9xico","host_organization_lineage":["https://openalex.org/I179647637"],"host_organization_lineage_names":[],"type":"repository"},"license":null,"license_id":null,"version":"submittedVersion","is_accepted":false,"is_published":false,"raw_source_name":"Psicologia &amp; Sociedade (Brasil) Num.2 Vol.21","raw_type":"art\u00edculo cient\u00edfico"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.1590/s0102-71822009000200013","doi":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.1590/s0102-71822009000200013","pdf_url":"https://www.scielo.br/j/psoc/a/p45YGLtwfjXnKD4k6dZLfwj/?lang=pt&format=pdf","source":{"id":"https://openalex.org/S102196823","display_name":"Psicologia & Sociedade","issn_l":"0102-7182","issn":["0102-7182","1807-0310"],"is_oa":true,"is_in_doaj":true,"is_core":false,"listed_in":["doaj","norway-1","poland-20","russia-white-list-4","scielo"],"host_organization":"https://openalex.org/P4310312572","host_organization_name":"Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social","host_organization_lineage":["https://openalex.org/P4310312572"],"host_organization_lineage_names":["Associa\u00e7\u00e3o Brasileira de Psicologia Social"],"type":"journal"},"license":"cc-by-nc","license_id":"https://openalex.org/licenses/cc-by-nc","version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":"Psicologia &amp; Sociedade","raw_type":"journal-article"},"sustainable_development_goals":[{"id":"https://metadata.un.org/sdg/3","score":0.8048999905586243,"display_name":"Good health and well-being"},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/4","score":0.6164000034332275,"display_name":"Quality education"},{"id":"https://metadata.un.org/sdg/10","score":0.4074000120162964,"display_name":"Reduced inequalities"}],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W1964276409.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W1964276409.grobid-xml"},"referenced_works_count":20,"referenced_works":["https://openalex.org/W141813221","https://openalex.org/W335462619","https://openalex.org/W389855685","https://openalex.org/W1528244035","https://openalex.org/W1568057220","https://openalex.org/W1580370283","https://openalex.org/W1623142992","https://openalex.org/W1969023376","https://openalex.org/W1974466132","https://openalex.org/W2040463736","https://openalex.org/W2048387858","https://openalex.org/W2050434755","https://openalex.org/W2075621112","https://openalex.org/W2085075010","https://openalex.org/W2101847255","https://openalex.org/W2140660598","https://openalex.org/W2325319302","https://openalex.org/W2363954939","https://openalex.org/W3157065660","https://openalex.org/W3211553858"],"related_works":["https://openalex.org/W3090544813","https://openalex.org/W2565627043","https://openalex.org/W1608617336","https://openalex.org/W335462619","https://openalex.org/W2011798241","https://openalex.org/W7120814739","https://openalex.org/W7056386298","https://openalex.org/W1460394440"],"abstract_inverted_index":{"O":[0,61,86],"sistema":[1],"de":[2,19,36,64,71,83,89,109,111,114,116],"substitui\u00e7\u00e3o":[3],"t\u00e1til-visual":[4],"(TVSS)":[5],"\u00e9":[6],"uma":[7],"tecnologia":[8],"assistiva":[9],"criada":[10],"para":[11,27],"ajudar":[12],"deficientes":[13],"visuais":[14,18,55],"a":[15,48,145],"perceberem":[16],"aspectos":[17],"seu":[20],"ambiente":[21],"atrav\u00e9s":[22,108],"do":[23,51,76,133],"tato":[24],"e":[25,100,113,135,138,144],"contribuir":[26],"sua":[28,84],"inclus\u00e3o":[29],"social.":[30],"Para":[31],"melhor":[32],"entender":[33],"o":[34,46,66],"processo":[35,70],"aprendizagem":[37],"dessa":[38],"tecnologia,":[39],"quatro":[40],"participantes":[41,79],"cegos":[42],"foram":[43,106,126],"treinados":[44],"com":[45,91],"Brainport\u00ae,":[47],"\u00faltima":[49],"vers\u00e3o":[50],"TVSS,":[52],"onde":[53],"imagens":[54],"transformadas":[56],"s\u00e3o":[57],"exploradas":[58],"pela":[59],"l\u00edngua.":[60],"artigo":[62],"objetiva":[63],"investigar":[65],"est\u00e1gio":[67],"inicial":[68],"desse":[69],"aprendizagem,":[72],"em":[73,97,101],"termos":[74],"tanto":[75],"desempenho":[77,112],"dos":[78],"quanto":[80],"da":[81,136,147],"qualidade":[82,146],"experi\u00eancia.":[85],"treinamento,":[87],"conduzido":[88],"acordo":[90],"um":[92],"m\u00e9todo":[93],"cl\u00ednico-pedag\u00f3gico,":[94],"produziu":[95],"dados":[96,105],"terceira":[98],"pessoa":[99],"primeira":[102],"pessoa.":[103],"Os":[104,118],"obtidos":[107],"registros":[110],"entrevistas":[115],"explicita\u00e7\u00e3o.":[117],"resultados":[119],"mostram":[120],"que":[121],"as":[122,142],"maiores":[123],"dificuldades":[124],"surgidas":[125],"relativas":[127],"ao":[128],"acoplamento":[129],"sens\u00f3rio-motor,":[130],"aos":[131],"movimentos":[132],"corpo":[134],"cabe\u00e7a":[137],"\u00e0":[139],"disson\u00e2ncia":[140],"entre":[141],"expectativas":[143],"experi\u00eancia":[148],"perceptiva.":[149]},"cited_by_api_url":"https://api.openalex.org/works?filter=cites:W1964276409","counts_by_year":[{"year":2025,"cited_by_count":1},{"year":2024,"cited_by_count":1},{"year":2022,"cited_by_count":1},{"year":2021,"cited_by_count":1},{"year":2018,"cited_by_count":1},{"year":2017,"cited_by_count":5},{"year":2016,"cited_by_count":4},{"year":2015,"cited_by_count":3},{"year":2012,"cited_by_count":1}],"updated_date":"2026-11-18T13:11:19.462570","created_date":"2016-06-24T00:00:00"}
