{"id":"https://openalex.org/W1862246717","doi":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","title":"Itzamkanac y Acalan. Tiempos de crisis anticipando el futuro","display_name":"Itzamkanac y Acalan. Tiempos de crisis anticipando el futuro","publication_year":2015,"publication_date":"2015-01-01","ids":{"openalex":"https://openalex.org/W1862246717","doi":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","mag":"1862246717"},"language":"es","primary_location":{"id":"doi:10.22201/iia.9786070266485e.2015","doi":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","pdf_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","source":null,"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":null,"raw_type":"book"},"volume":null,"type":"book","indexed_in":["crossref"],"open_access":{"is_oa":true,"oa_status":"gold","oa_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","any_repository_has_fulltext":null},"authorships":[{"author_position":"first","author":{"id":"https://openalex.org/A5001106966","display_name":"Ernesto Vargas Pacheco","orcid":null,"observed_orcids":[]},"institutions":[],"countries":[],"is_corresponding":true,"raw_author_name":"Ernesto Vargas Pacheco","raw_affiliation_strings":[],"raw_orcid":null,"affiliations":[]}],"institutions":[],"countries_distinct_count":0,"institutions_distinct_count":0,"corresponding_author_ids":["https://openalex.org/A5001106966"],"corresponding_institution_ids":[],"apc_list":null,"apc_paid":null,"fwci":0.5576,"has_fulltext":true,"cited_by_count":9,"citation_normalized_percentile":{"value":0.73245614,"is_in_top_1_percent":false,"is_in_top_10_percent":false},"cited_by_percentile_year":{"min":89,"max":97},"biblio":{"volume":null,"issue":null,"first_page":null,"last_page":null},"is_retracted":false,"is_paratext":false,"is_xpac":false,"primary_topic":{"id":"https://openalex.org/T13460","display_name":"Historical Studies in Latin America","score":0.7523999810218811,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3317","display_name":"Demography"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},"topics":[{"id":"https://openalex.org/T13460","display_name":"Historical Studies in Latin America","score":0.7523999810218811,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/3317","display_name":"Demography"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/33","display_name":"Social Sciences"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T14312","display_name":"Historical Studies in Central America","score":0.1462000012397766,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1202","display_name":"History"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/12","display_name":"Arts and Humanities"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}},{"id":"https://openalex.org/T12283","display_name":"Latin American history and culture","score":0.07620000094175339,"subfield":{"id":"https://openalex.org/subfields/1213","display_name":"Visual Arts and Performing Arts"},"field":{"id":"https://openalex.org/fields/12","display_name":"Arts and Humanities"},"domain":{"id":"https://openalex.org/domains/2","display_name":"Social Sciences"}}],"keywords":[{"id":"https://openalex.org/keywords/campeche","display_name":"Campeche","score":0.8379999995231628},{"id":"https://openalex.org/keywords/el-carmen","display_name":"El Carmen","score":0.7350000143051147},{"id":"https://openalex.org/keywords/candelaria","display_name":"Candelaria","score":0.9800000190734863},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-archaeology","display_name":"Maya archaeology","score":0.4959999918937683},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-social-organization","display_name":"Maya social organization","score":0.3409999907016754},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-religion","display_name":"Maya religion","score":0.5350000262260437},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-language","display_name":"Maya language","score":0.3499999940395355},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-architecture","display_name":"Maya architecture","score":0.5090000033378601},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-epigraphy","display_name":"Maya epigraphy","score":0.4320000112056732},{"id":"https://openalex.org/keywords/maya-chronology","display_name":"Maya chronology","score":0.31200000643730164}],"concepts":[{"id":"https://openalex.org/C17744445","wikidata":"https://www.wikidata.org/wiki/Q36442","display_name":"Political science","level":0,"score":0.4608122706413269}],"mesh":[],"locations_count":1,"locations":[{"id":"doi:10.22201/iia.9786070266485e.2015","doi":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","pdf_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","source":null,"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":null,"raw_type":"book"}],"best_oa_location":{"id":"doi:10.22201/iia.9786070266485e.2015","doi":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","is_oa":true,"landing_page_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","pdf_url":"https://doi.org/10.22201/iia.9786070266485e.2015","source":null,"license":null,"license_id":null,"version":"publishedVersion","is_accepted":true,"is_published":true,"raw_source_name":null,"raw_type":"book"},"sustainable_development_goals":[],"study_designs":[],"awards":[],"funders":[],"has_content":{"grobid_xml":true,"pdf":true},"content_urls":{"pdf":"https://content.openalex.org/works/W1862246717.pdf","grobid_xml":"https://content.openalex.org/works/W1862246717.grobid-xml"},"referenced_works_count":22,"referenced_works":["https://openalex.org/W304228124","https://openalex.org/W565981053","https://openalex.org/W594127638","https://openalex.org/W595441353","https://openalex.org/W627281232","https://openalex.org/W649660645","https://openalex.org/W1967022296","https://openalex.org/W1993935712","https://openalex.org/W2036651732","https://openalex.org/W2091207943","https://openalex.org/W2121511147","https://openalex.org/W2257163739","https://openalex.org/W2263375500","https://openalex.org/W2571160584","https://openalex.org/W2796611518","https://openalex.org/W2920847294","https://openalex.org/W4242950722","https://openalex.org/W4248718407","https://openalex.org/W4297440656","https://openalex.org/W4299303899","https://openalex.org/W6600479224","https://openalex.org/W6835995764"],"related_works":["https://openalex.org/W7099528514","https://openalex.org/W7216746535","https://openalex.org/W1862241511","https://openalex.org/W637680453","https://openalex.org/W4416850584","https://openalex.org/W7037519941","https://openalex.org/W155476123","https://openalex.org/W3095328374","https://openalex.org/W7040560615","https://openalex.org/W2320930940"],"abstract_inverted_index":{"Campeche,":[0],"al":[1,175,399,685,774],"nacer":[2],"como":[3,109,383,696,808],"estado":[4,924],"en":[5,53,111,125,132,154,159,226,268,281,349,392,429,489,514,550,553,645,688,727,793,819,857,892,904,922,927,944,978],"el":[6,24,42,63,160,168,181,189,368,404,414,448,485,575,634,653,659,677,679,715,725,787,822,862,885,893,923,945,979],"siglo":[7,190],"pasado,":[8],"realiza":[9],"varios":[10,434,551,919],"intentos":[11],"por":[12,238,342,376,475,631,710,861,964],"afirmar":[13],"la":[14,22,29,37,51,57,97,103,114,126,142,155,184,199,247,261,318,352,372,378,384,396,402,468,520,526,579,599,616,622,638,667,672,720,752,763,781,794,820,829,835,850,873,876,899,905,908,991,995],"existencia":[15,900],"de":[16,21,39,44,47,59,65,76,86,89,102,106,116,120,129,141,166,183,186,202,211,215,235,253,263,278,307,335,363,371,374,380,387,401,406,411,417,455,479,492,519,525,528,534,539,546,563,568,581,587,591,601,621,624,666,674,722,743,747,751,770,780,783,796,802,806,810,825,831,837,852,865,875,901,907,925,930,981,983,988,990,999],"una":[17,196,308,490,954],"identidad":[18],"campechana":[19],"diferenciada":[20],"yucateca.En":[23],"intento,":[25],"ha":[26,357],"logrado":[27],"\u00abrecrear\u00bb":[28],"historia":[30,197],"peninsular":[31],"desde":[32],"los":[33,69,82,254,282,293,412,424,442,483,496,508,554,588,625,711,723,758,814,975,1002],"tiempos":[34],"prehisp\u00e1nicos":[35],"hasta":[36,637],"separaci\u00f3n":[38],"Yucat\u00e1n.Sin":[40],"embargo,":[41,977],"sur":[43],"Campeche":[45,187,926],"es":[46,136,394,408],"gran":[48,385,765,858],"importancia":[49,315,379],"para":[50,56,713,739,757,762,813],"entidad":[52],"particular":[54],"y":[55,62,84,138,157,178,193,217,219,222,233,241,273,288,303,332,354,420,432,494,510,566,593,627,643,719,730,733,772,791,828,842,868,896,953,970,993],"pen\u00ednsula":[58],"Yucat\u00e1n,":[60,212],"Guatemala":[61],"centro":[64,88],"M\u00e9xico,":[66],"dado":[67],"que":[68,81,93,134,171,336,366,427,436,459,487,498,555,577,603,670,699,798,816,882,957],"itzaes,":[70,509],"cocomes,":[71],"xiues,":[72],"canules,":[73],"dicen":[74],"venir":[75],"esa":[77,343,540,744],"regi\u00f3n,":[78,319,344],"lo":[79,133,632],"mismo":[80,879],"quich\u00e9s":[83],"cakchiqueles":[85],"Guatemala.El":[87],"M\u00e9xico":[90,121],"tambi\u00e9n":[91,214,598,768],"tiene":[92,700],"ver":[94,693],"mucho":[95],"con":[96,292,439,447,500,507,641,676,839,849,884,985,994],"zona,":[98],"pues":[99,320,538,663],"se":[100,123,172,284,326,340,346,356,463,471,477,556,572,604,613,650,817,887,897,917,947,958,972],"habla":[101,665],"presencia":[104],"tanto":[105],"olmecas":[107],"xicalancas":[108],"toltecas":[110],"dicho":[112,388],"lugar;":[113],"muerte":[115],"Cuauht\u00e9moc,":[117],"\u00faltimo":[118],"tlatoani":[119],"Tenochtitlan,":[122],"dio":[124,651],"rica":[127],"provincia":[128,262,373,527,580,600,673,830,836],"Acalan,":[130,529,602],"precisamente":[131],"hoy":[135],"Candelaria":[137,194],"El":[139,145,205,390,866,933],"Carmen.Dentro":[140],"historiograf\u00eda":[143],"campechana,":[144],"Carmen":[146,192,206],"desempe\u00f1a":[147],"un":[148,361,697,846,986],"papel":[149,486],"importante;":[150],"\u00e9ste":[151],"radica":[152],"primero":[153,834],"pirater\u00eda":[156],"despu\u00e9s":[158],"auge":[161,649],"del":[162,164,242,258,661,717,912,937,961,997],"corte":[163],"palo":[165],"tinte,":[167],"cual":[169,243],"hizo":[170],"incorporara":[173],"r\u00e1pidamente":[174],"mercado":[176],"mundial":[177],"pr\u00e1cticamente":[179],"soportara":[180],"peso":[182],"econom\u00eda":[185],"durante":[188,652],"XIX.El":[191],"tienen":[195],"propia.En":[198],"primera":[200],"mitad":[201],"ese":[203,570,583,784],"siglo,":[204],"dependi\u00f3":[207],"pol\u00edticamente":[208],"no":[209,967,971],"s\u00f3lo":[210,531],"sino":[213],"Puebla":[216],"Tabasco,":[218],"entre":[220],"1853":[221],"1856":[223],"fue":[224,755,932],"convertido":[225],"territorio":[227],"federal.Con":[228],"anterioridad":[229],"hab\u00eda":[230],"sido":[231],"tierra":[232],"refugio":[234],"piratas,":[236],"tema":[237],"dem\u00e1s":[239],"interesante":[240],"existen":[244],"magn\u00edficos":[245],"trabajos.Durante":[246],"\u00e9poca":[248],"prehisp\u00e1nica":[249],"perteneci\u00f3":[250],"a":[251,276,317,359,441,461,466,532,607],"uno":[252,929],"cacicazgos":[255],"m\u00e1s":[256],"importantes":[257,812],"\u00e1rea":[259,576],"maya,":[260],"Acalan.Los":[264],"estudios":[265,590],"arqueol\u00f3gicos":[266,856,921],"realizados":[267],"esta":[269,776],"zona":[270],"son":[271],"escasos":[272],"generalmente":[274],"corresponden":[275],"reconocimientos":[277],"superficie":[279],"parciales,":[280],"cuales":[283,707],"describen":[285],"algunos":[286],"sitios":[287,855],"las":[289,322,535,558,608,706,736,949],"estructuras":[290,950],"principales":[291,425],"tiestos":[294],"ah\u00ed":[295,325,797],"encontrados.Andrews,":[296],"Blom,":[297],"Ruz":[298],"L.,":[299],"Ball,":[300],"Pi\u00f1a":[301,915,939],"Chan":[302,916,940],"Pav\u00f3n":[304],"Abreu,":[305],"etc\u00e9tera,":[306],"u":[309],"otra":[310],"manera":[311,541],"han":[312],"pretendido":[313],"dar":[314],"arqueol\u00f3gica":[316,618],"seg\u00fan":[321],"fuentes":[323,536,559,609],"hist\u00f3ricas":[324,560],"localizaban":[327],"Chakamput\u00fan,":[328],"Tixchel,":[329],"Itzamkanac,":[330],"Xicalango":[331],"Potonch\u00e1n.A":[333],"pesar":[334],"estos":[337,800],"grandes":[338],"arque\u00f3logos":[339],"interesaron":[341],"todav\u00eda":[345],"desconoce":[347],"casi":[348,853],"su":[350,421,445,456,505,515,648,694],"totalidad":[351],"informaci\u00f3n":[353,469,617],"nunca":[355],"llevado":[358],"cabo":[360],"proyecto":[362],"investigaci\u00f3n":[364],"sistem\u00e1tico,":[365],"plantee":[367],"problema":[369,458],"arqueol\u00f3gico":[370],"Acalan;":[375,582],"ello":[377],"estudiar":[381,462],"Itzamkanac":[382],"capital":[386],"cuchcabal.*":[389],"plural":[391,405],"maya":[393],"agregando":[395],"part\u00edcula":[397],"ob":[398],"final":[400],"palabra.As\u00ed,":[403],"cuchcabal":[407],"cuchcabalob":[409],"(nota":[410],"editores).En":[413],"cap\u00edtulo":[415,517,595,680,823,880],"III":[416],"\u00abLos":[418],"putunes":[419],"problem\u00e1tica\u00bb,":[422],"planteamos":[423],"problemas":[426],"trataremos":[428],"este":[430,878],"trabajo":[431],"delineamos":[433],"temas":[435],"nos":[437,664,682,691],"interesan":[438],"respecto":[440],"chontales;":[443,759],"b\u00e1sicamente":[444],"relaci\u00f3n":[446,506,669],"r\u00edo,":[449],"sus":[450,701,840],"posibles":[451],"l\u00edmites":[452],"geogr\u00e1ficos,":[453],"algo":[454],"cosmovisi\u00f3n.El":[457],"voy":[460],"delimitar\u00e1":[464],"gracias":[465,606],"toda":[467,615],"anterior;":[470],"plantear\u00e1n":[472],"algunas":[473],"hip\u00f3tesis":[474],"resolver;":[476],"tratar\u00e1":[478],"explicar":[480],"qui\u00e9nes":[481],"fueron":[482,708],"chontales,":[484],"desempe\u00f1aron":[488],"regi\u00f3n":[491,623],"r\u00edos":[493,626],"lagunas,":[495],"contactos":[497],"tuvieron":[499],"otros":[501],"grupos":[502],"y,":[503],"espec\u00edficamente,":[504],"c\u00f3mo":[511],"\u00e9stos":[512],"influyeron":[513],"cosmogon\u00eda.El":[516],"I":[518,681],"segunda":[521],"parte":[522,586,657,859],"trata":[523],"espec\u00edficamente":[524,684],"vista":[530],"trav\u00e9s":[533],"hist\u00f3ricas,":[537,610],"hemos":[542,548],"definido":[543],"nuestro":[544],"universo":[545],"estudio.Lo":[547],"dividido":[549],"incisos,":[552],"analizan":[557],"ind\u00edgenas,":[561],"coloniales":[562],"origen":[564],"hispano":[565],"documentos":[567],"archivo.Con":[569],"legajo":[571],"pretende":[573],"reconstruir":[574],"ocup\u00f3":[578],"trabajo,":[584,662],"l\u00f3gicamente,":[585],"fundamentales":[589],"Scholes":[592],"Roys.El":[594],"II":[596,824],"analiza":[597],"defini\u00f3":[605],"pero":[611,767],"aqu\u00ed":[612],"a\u00f1ade":[614],"existente.La":[619],"ocupaci\u00f3n":[620],"lagunas":[628],"data":[629],"de,":[630],"menos,":[633],"Precl\u00e1sico":[635],"medio":[636,760],"conquista":[639],"espa\u00f1ola,":[640],"ocupaciones":[642,790],"desocupaciones":[644,792],"diferentes":[646],"momentos;":[647],"Cl\u00e1sico":[654],"terminal.La":[655],"tercera":[656],"constituye":[658],"meollo":[660],"\u00edntima":[668],"tuvo":[671,968],"Acalan":[675,838],"r\u00edo.En":[678],"abocamos":[683],"r\u00edo":[686,726,827],"Candelaria;":[687],"primer":[689],"lugar":[690],"interesa":[692],"funcionamiento":[695],"todo":[698],"partes":[702],"perfectamente":[703],"bien":[704],"distribuidas,":[705],"utilizadas":[709],"acalanes":[712],"aprovechar":[714],"ordenamiento":[716],"espacio":[718],"planeaci\u00f3n":[721],"poblados.Dividimos":[724],"Alto,":[728],"Medio":[729],"Bajo":[731],"Candelaria,":[732],"analizamos":[734,869],"brevemente":[735,779],"modificaciones":[737],"hechas":[738],"sacar":[740],"mayor":[741],"provecho":[742],"extraordinaria":[745],"v\u00eda":[746],"comunicaci\u00f3n,":[748],"columna":[749],"vertebral":[750],"provincia.El":[753],"agua":[754,788,807],"fundamental":[756],"esencial":[761],"vida;":[764],"benefactor,":[766],"causante":[769],"destrucci\u00f3n":[771,811],"p\u00e1nico;":[773],"tratar":[775],"dualidad":[777],"hablamos":[778],"cosmovisi\u00f3n":[782],"grupo.Al":[785],"parecer,":[786],"provoc\u00f3":[789],"regi\u00f3n;":[795],"introduzcamos":[799],"factores":[801],"sequ\u00eda":[803],"o":[804],"sobreabundancia":[805],"elementos":[809],"cambios":[815],"presentan":[818],"regi\u00f3n.En":[821],"\u00abEl":[826],"Acalan\u00bb":[832],"delimitamos":[833],"fronteras":[841],"posible":[843],"extensi\u00f3n,":[844],"presentamos":[845],"plano":[847],"topogr\u00e1fico":[848],"localizaci\u00f3n":[851],"150":[854],"ubicados":[860],"Proyecto":[863],"Arqueol\u00f3gico":[864],"Tigre":[867],"cu\u00e1l":[870],"pudo":[871],"ser":[872],"estructura":[874,955],"misma.En":[877],"INTRODUCCI\u00d3N":[881],"guardaban":[883],"paisaje;":[886],"localizaron":[888],"puntos":[889],"estrat\u00e9gicos":[890],"utilizados":[891],"tr\u00e1fico":[894],"comercial":[895],"corrobor\u00f3":[898],"camellones":[902],"usados":[903],"pr\u00e1ctica":[906],"agricultura":[909],"intensiva.Por":[910],"iniciativa":[911],"doctor":[913,938],"Rom\u00e1n":[914],"iniciaron":[918],"proyectos":[920],"1984;":[928],"ellos":[931],"Tigre.Por":[934],"invitaci\u00f3n":[935],"personal":[936],"trabaj\u00e9":[941],"cuatro":[942],"meses":[943],"sitio;":[946],"intervinieron":[948],"1,":[951],"2":[952],"habitacional":[956],"excav\u00f3":[959],"cerca":[960],"poblado.El":[962],"proyecto,":[963],"diversas":[965],"causas,":[966],"continuidad":[969],"siguieron":[973],"posteriormente":[974],"trabajos.Sin":[976],"mes":[980],"noviembre":[982],"1994,":[984],"grupo":[987],"alumnos":[989],"ENAH":[992],"autorizaci\u00f3n":[996],"Consejo":[998],"Arqueolog\u00eda,":[1000],"realizamos":[1001]},"counts_by_year":[{"year":2019,"cited_by_count":3},{"year":2016,"cited_by_count":1},{"year":2014,"cited_by_count":2},{"year":2013,"cited_by_count":1}],"updated_date":"2026-10-12T09:40:04.860316","created_date":"2016-06-24T00:00:00"}
